.png "عصر ایران")
۱۵ بهمن ۱۴۰۴
به روز شده در: ۱۵ بهمن ۱۴۰۴ - ۱۵:۴۰
بارش برف در پردیس تهران در شب زمستانی 
درس دوازدهم
فاجعه خاموش در دشتهای قزاقستان؛ راز مرگ دستهجمعی سایگاها در سال ۲۰۱۵ چه بود؟
در سال ۲۰۱۵، بیش از ۲۰۰ هزار سایگا بهطرز مرموزی در یک رویداد بیسابقه جان باختند و ۱۰ سال بعد، این گونه دوباره به زندگی بازگشته است.
در ماه می سال ۲۰۱۵، موجی از مرگ، مناطق روستایی قزاقستان را درنوردید. در عرض تنها چند هفته، حدود ۲۰۰ هزار سایگا بهطرزی مرموز جان خود را از دست دادند. سالها تحقیق علمی لازم بود تا عامل این رویداد شناسایی شود، اما محققان در نهایت زنجیرهای روشن از رخدادها را یافتند که به این تلفات گسترده منجر شد.
به گزارش زومیت، سایگا شاخدراز (Saiga tatarica tatarica) از حیوانات بومی بخشی کوچک از دشتهای اوراسیایی در قزاقستان و نواحی جنوبی روسیه هستند. شاخصترین ویژگی این بزهای کوهی بینی بزرگ و قوزدارشان است که آنها را شبیه به شخصیتهای فرعی فیلمهای جنگ ستارگان میکند. اگر تصور میکنید ظاهرشان یادآور دوران ماقبل تاریخ است، اشتباه نکردهاید؛ این جانوران در عصر یخبندان در کنار کرگدنهای پشمالو و ماموتها قدم میزدند.
سایگاها هزاران هزار سال است روی زمین زندگی میکنند
سایگاها هزاران هزار سال است که در شکل کنونی خود زندگی کردهاند، اما در ماه می ۲۰۱۵ بهشدت در معرض انقراض قرار گرفتند. در مرگومیر گستردهای که یکی از بزرگترین موارد ثبتشده در نوع خود بود، حدود ۸۰ درصد از جمعیت محلی و بیش از ۶۰ درصد از جمعیت جهانی این گونه از بین رفت.
وضعیت مرگومیر ۲۰۱۵ بهعنوان اتفاقی «بیسابقه» توصیف شد، چراکه فروپاشی جمعیت در این ابعاد در میان پستانداران بزرگ بسیار نادر است. بااینحال، این پدیده در میان گونههای شاخدرازان کاملاً بیسابقه هم نیست. در واقع، خود سایگاها پیش از این نیز در دههی ۱۹۸۰ چندین بار با مرگومیرهای گسترده روبهرو شده بودند، هرچند هیچکدام در مقیاس ۲۰۱۵ نبود.
تصاویر تکاندهندهای از دشتهای وسیع و چمنزارهای قزاقستان منتشر شد که با هزاران لاشهی سایگا پوشیده شده بودند، گویی بیهیچ هشدار یا نشانهای ناگهانی از پای درآمدهاند. اِیجی میلنرگالند، استاد تنوع زیستی در دانشگاه آکسفورد و یکی از بنیانگذاران ائتلاف حفاظت از سایگا، در آن زمان گفته بود: «به نظر میرسد که فاجعهای کامل در حال شکلگیری است»
در ماه می ۲۰۱۵، نزدیک به نیمی از جمعیت سایگاهای در معرض انقراض استپهای قزاقستان، از بین رفتند.
در حالی که اجساد پیاپی روی هم انباشته میشدند، دانشمندان با تلاش فراوان بهدنبال یافتن پاسخی بودند. نظریههای مختلفی مطرح شد، از سوختهای سمی مورد استفاده در موشکهای روسی گرفته تا گرمای غیرمنتظرهی هوا در منطقه.
در نهایت مشخص شد که چندین عامل مختلف در وقوع رویداد مرگبار نقش داشتند. باکتری پاستورلا مالتوسیدا (Pasteurella multocida) بهعنوان عامل اصلی مرگ سایگاها شناسایی شد. اما نکتهی عجیب این بود که این باکتری تا پیش از آن، بهطور بیخطر در لوزههای این حیوانات زندگی میکرده است؛ پس چه چیزی تغییر کرده بود؟
بررسیهای بیشتر نشان داد که منطقهی زندگی سایگاها پیش از مرگومیر گستردهی آنها، با موجی از هوای گرم و مرطوب غیرمعمول مواجه شده بود. این شرایط، محیطی ایدهآل برای رشد باکتری فرصتطلب فراهم کرد تا به جریان خون شاخدرازان وارد و باعث سپتی سمی هموراژیک (نوعی مسمومیت خونی بسیار خطرناک) شود.
باز هم یک مورد از رویداد مرگ دستهجمعی دیگر در سالهای ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸ سایگاها را هدف قرار داد، اما اینبار در مغولستان. خوشبختانه، دانشی که از بحران سال ۲۰۱۵ و پژوهشهای پس از آن به دست آمده بود، کارشناسان و حافظان محیط زیست را به ابزارهای بهتری برای واکنش مجهز کرد. همچنین این یافتهها کمک کرد تا مرگومیرهای گستردهی قبلی در دههی ۱۹۸۰ هم بهتر درک و تبیین شوند.
استِفِن زوتر، مدیر پروژه قزاقستان در انجمن جانورشناسی فرانکفورت/انجمن حفاظت از تنوع زیستی قزاقستان، در بیانیهای گفت: «رویدادهای مرگ دستهجمعی (MMEs) تهدید بزرگی برای سایگا شاخدراز هستند و میتوانند در عرض چند روز، سالها تلاش حفاظتی و رشد جمعیت سایگا را از بین ببرند. بنابراین، درک این رویدادها، عواملی که آنها را آغاز میکنند و اقداماتی که برای مقابله با آنها میتوان انجام داد، برای ابداع راهبردهای مؤثر حفاظت از سایگا بسیار ضروری است.»
درک رویدادهای مرگ تودهای برای حفاظت از سایگا ضروری است
زوتر افزود: «فعالشدن رویدادهای مرگ دستهجمعی (MMEs) در جمعیت سایگاها بهواسطهی شرایط آبوهوایی نشان میدهد که کار چندانی نمیتوان برای جلوگیری از وقوع آنها انجام داد؛ بنابراین، این مسئله بسیار مهم است که جمعیت سایگاها در اندازهای کافی حفظ شود تا گونه بتواند از چنین فاجعههایی جان سالم به در ببرد.»
اکنون امیدی تازه برای گونهی سایگاها زنده شده است. در سال ۲۰۲۴، جایزه ارث شات (Earthshot Prize) از ابتکار بزرگی در بازسازی اکوسیستم تقدیر کرد که نقش کلیدی در بهبود وضعیت گونههای سایگا داشته است. در دو دههی گذشته، بیش از ۷۵ میلیون هکتار از چمنزارها، تالابها و بیابانها در قزاقستان بازسازی شدهاند؛ موضوعی که باعث شده جمعیت سایگاهای وحشی از تنها ۴۰ هزار رأس به ۲٫۸ میلیون رأس برسد.
جمعیت گونه آنقدر رشد کرده که قزاقستان در ماه می ۲۰۲۵ اعلام کرد قصد دارد شکار سایگا شاخدراز را مجدداً مجاز کند. سخنگوی وزارت محیطزیست قزاقستان بهتازگی به خبرگزاری فرانسه گفت: «بر اساس تحقیقات علمی، میتوان تا ۲۰ درصد از جمعیت کل را بدون آسیب رساندن به گونه، حذف کرد.»
لینک کوتاه: کپی لینک
کشف خودروی گمشده وکتور M12 پس از ۲۸ سال دوری از بازار (+عکس) اطلاعیه: صداهای امشب در تهران، صدای «جشن» امامزمانیها است برای نیمه شعبان اعلام آمادگی جیلی برای ورود به بازار خودروی آمریکا در نمایشگاه CES 2026 (+عکس) تصویب 600 درخواست سرمایهگذاری خارجی به ارزش 17 میلیارد دلار در 1404 نقشه ترامپ برای جلوگیری از شکست لو رفت آیا هند از توافق نفتی با آمریکا عقبنشینی میکند؟ آیتالله بیات زنجانی : جشن نگرفتن نیمهشعبان برای همدردی با مردم داغدار بیت کوین به پایینترین قیمت سال ۲۰۲۵ سقوط کرد پر کردن صورت با چربی اجساد؛ مد جدید دنیای مد! عکس روز ناسا از کهکشانی با ۳ حلقه ابلاغ ضوابط تعیین حقوق ورودی خودرو ایرانیان مقیم خارج با «شکارچی» جدید بلاروس آشنا شوید؛ سلاحی که پهپادها را در هوا متلاشی می کند (+عکس) رئیسجمهوری کلمبیا: مهرههای اصلی قاچاق موادمخدر در کلمبیا نیستند؛ بلکه ساکن دبی، مادرید و میامی هستند، فهرست نامشان را به ترامپ دادم مشوقهای صادرات غیرنفتی تا سقف بودجه پرداخت میشود آیا عدد ۷۲ روی ناو آبراهام لینکلن یک کد سری است؟