اتصال شانسی در فضای خاکستری اینترنت!

نشانه‌های بازگشت اینترنت بین‌الملل ایران از دوم بهمن‌ماه دیده شد؛ حدود دو هفته پس از قطعی آن به معنای کلاسیک. با این حال هم‌اکنون، اینترنت نه به‌طور کامل قطع است و نه به‌صورت عمومی وصل شده؛ همین وضعیت خاکستری، ابهام را نه تنها به زندگی روزمره بلکه به اتاق‌های بازرگانی کشانده.

به گزارش فرارو، هنوز یک هفته از انتشار خبر فارس در شامگاه جمعه مبنی بر آغاز رفع محدودیت‌های اینترنت بین‌الملل در برخی استان‌ها نگذشته بود که یکشنبه ۵ بهمن، همان خبر تکذیب شد. وزارت ارتباطات اعلام کرد هیچ ابلاغی از سوی شورای‌عالی امنیت ملی درباره کاهش محدودیت اینترنت به این وزارتخانه ارسال نشده است. این تناقض در اطلاع‌رسانی، فقط یک سمت ماجراست؛ در حال حاضر در یک شهر واحد یک نفر به اینترنت بین الملل وصل و دیگری نیست. یک نفر به اینستاگرام بدون فیلترشکن وصل می‌شود و دیگری حتی بله را هم نمی‌تواند باز کند. تا جایی که اکنون پرسش اصلی افکار عمومی این است؛ اینترنت بین‌الملل بالاخره وصل است یا همچنان در وضعیت تعلیق قرار دارد؟

بحث White list/black list نیست

قصه اینترنت ایران در هفته جاری، علی‌رغم باور برخی افراد شباهتی به ماجرای خطوط سفید ندارد که چندی پیش فضای توییتر را ملتهب کرده بود. ماجرای خط سفید، به گفته برخی مهندسان شبکه، می‌توانست نوعی سازوکار White list/Black list باشد؛ مدلی که در آن دسترسی کاربران نه به‌صورت عمومی، بلکه به‌صورت انتخابی تعریف می‌شود. در این ساختار، نهاد یا تیم فنی دارای سطح دسترسی می‌تواند روی تجهیزات شبکه و سیاست‌های مسیریابی مشخص کند چه کسی به کدام سرویس دسترسی داشته باشد و چه کسی نداشته باشد.

اما آنچه در روزهای اخیر شاهدش بودیم ابدا کاربر یا مسیر خاصی را در نظر نداشت، بلکه دسته‌ها و گروه‌های مختلف کاربران را با اختلال مواجه می‌کرد. بنابراین دسترسی افرادی که خط سفید داشتند نیز قطع شد؛ اختلالی که بر روی تجهیزات و سیاست‌های دسترسی اپراتورها و محدوده‌های IP اعمال شد. این بدان معناست که دسترسی به اینترنت بین‌الملل می‌تواند برای برخی اپراتورها یا شبکه‌ها برقرار باشد و برای برخی دیگر محدود یا قطع شود. به همین دلیل، در زمان‌های اختلال اخیر، برخی رسانه‌ها و نهادها توانستند به اینترنت وصل شوند و برخی دیگر نه.

علاوه بر محدودسازی هدفمند، شواهد نشان می‌دهد که اینترنت ایران با ناپایداری گسترده و اتصال مقطعی مواجه است. علت این وضعیت به گفت مهندسین شبکه‌ای که با فرارو گفت‌وگو کردند می‌تواند ترکیبی از عوامل باشند که شامل: «تغییرات مکرر در مسیرهای بین‌المللی، اعمال و حذف موقت قوانین و مسیرهای خاص در شبکه، فشار و ترافیک سنگین روی لینک‌های فعال و خطاهای فنی ناشی از بازآرایی و اصلاحات شبکه» باشد. نتیجه این اختلالات، قطع و وصل‌های مکرر، افزایش تأخیر و کاهش کیفیت ارتباط است که از دید کاربران به‌صورت اتصال شانسی و ناپایدار تجربه می‌شود.

در عین حال، گروهی دیگر از مهندسان شبکه معتقدند اینترنت ایران در حال حاضر با اختلالی ساختاری مواجه است و این اختلال می‌تواند مقدمه‌ای برای تغییرات گسترده‌تر در معماری شبکه باشد. مدیر یک شرکت بزرگ ارتباطی در گفت‌وگو با شرق نیز اشاره کرده است: «براساس شواهد و علایمی که افراد فنی روی شبکه می‌بینند، اینترنت در حال دستکاری است و به نظر می‌رسد بحث قدیمی اجرای اینترنت طبقاتی در حال کلیدخوردن است.»

با این وجود این ناپایداری صرفاً در داخل کشور احساس نمی‌شود و به‌صورت بین‌المللی نیز رصد شده است؛ نت‌بلاکس در گزارش‌های فنی خود از ثبت صدها ساعت اختلال در شبکه اینترنت ایران خبر داده و ۵ بهمن با اشاره به «۴۰۰ ساعت»، وضعیت قطعی یا اختلال گسترده را نشان داده است.

جیمیل‌هایی که قطع است 

دسترسی به جیمیل یا ایمیل‌های بین‌المللی، بیش از آنکه یک ضرورت روزمره باشد، برای بسیاری از فعالان حرفه‌ای در ایران حیاتی است. پژوهشگران، محصلان، مهندسان و به ویژه تجار و بازرگانان برای هماهنگی با شرکا و انجام امور بین‌المللی خود به این فضا وابسته‌اند. محدودیت یا اختلال در دسترسی به این سرویس‌ها، فعالیت‌های حرفه‌ای و ارتباطات تجاری را با مشکلات جدی مواجه می‌کند.

با این حال، وضعیت دسترسی به جیمیل در هفته‌های اخیر هنوز قابل قبول نیست. سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی در آخرین روز دی ماه اعلام کرد که از ۲۹ دی، دسترسی به اینترنت بین‌الملل برای تجار و فعالان حوزه تجارت بین‌الملل در اتاق‌های بازرگانی ایران و استان‌ها برقرار شده است. اما تنها پنج روز بعد، اتاق بازرگانی اعلام کرد که این دسترسی هنوز کافی نیست و سیستم‌های موجود برای این حجم از فعالان اقتصادی عملا قابل استفاده نیستند.

مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین، توضیح داد که «دارندگان کارت بازرگانی تنها روزانه در حد ۲۰ دقیقه و با حضور ناظر می‌توانند از اینترنت استفاده کنند»؛ مدت زمانی که پاسخگوی نیازهای واقعی تجار نیست.

عضو هیأت نمایندگان اتاق تهران، مهرداد عباد، نیز گفت: «اعضا به اینترنت جهانی – در حد ارسال ایمیل – دسترسی دارند.» اما حتی همین دسترسی محدود نیز برای بسیاری از سایر نیازمندان فراهم نشده.

درواقع هم‌اکنون، بسیاری از افراد در ایران هنوز به سایر سرویس‌های ایمیل بین‌المللی دسترسی ندارند. برخی افراد تنها با استفاده از فیلترشکن و به شکلی مقطعی می‌توانند به ایمیل خود دسترسی پیدا کنند که این مساله منجر به بهم ریختگی نظم ارتباطات حرفه‌ای شده و دامنه‌ آن هم ارتباطات داخلی که پیشتر در سرویس جیمیل اتفاق می‌افتاد را نیز با اختلال روبه رو کرده.

سخنی چند در مورد ایرانسل

حوالی ساعت ۱۰ شب پنجشنبه ۱۸ دی ماه نه تنها اینترنت بلکه شبکه خطوط تلفنی و پیامک نیز قطع شد؛ اما همان شب نیز برخی isp‌ها دیرتر غیرفعال شدند. پس از آن یک‌شنبه ۲۸ دی‌ماه، خبر تغییر در مدیریت ایرانسل به‌طور رسمی منتشر شد و برخی گزارش‌ها حکایت از آن داشت که دلیل این اتفاق به عملکرد اپراتور ایرانسل در روز پنج‌شنبه ۱۸ دی برمی‌گردد. فارس در توضیح این مساله نوشت: «ایرانسل در اجرای سیاست‌های ابلاغی مبنی بر محدودیت دسترسی به اینترنت در شرایط بحرانی، از دستورهای نهادهای تصمیم‌گیرنده تمرد کرده است.»

اما پیگیری خبرنگار فرارو و گفت‌وگو با منابع آگاه نشان می‌دهد که ماجرا بیشتر ماهیت فنی دارد تا تصمیم مدیریتی. به گفته مهندسان شبکه، قطع اینترنت نیازمند یک فرآیند دقیق و مرحله‌ای است و نمی‌توان آن را با یک دکمه به انجام رساند. به گفته آنان پیش از اعمال محدودیت‌ها، باید نسخه پشتیبان گرفته و تدابیر فنی لازم اندیشیده شود تا عملکرد شبکه پایدار بماند.

در حال حاضر گفته می‌شود این فرآیند پاسخگویی مدیران میانی اپراتور را نیز به همراه داشته. از سویی دیگر کاربران ایرانسل نسبت به سایر تامین‌کنندگان در ابتدا با برخی اختلال‌ها مواجه شدند، اما این مشکلات به مرور رفع شده و انتظار می‌رود در آینده به طور کامل بهبود یابد.

وقتی یک مستند سرنوشت آزادراه تهران شمال را تغییر داد

بیشتر بخوانید:

دسترسی به اینترنت بین‌المللی فراهم شد

نت‌بلاکس:‌ ضریب اتصال اینترنت در ایران به ۸۰ درصد رسید

تماشاخانه

مروری بر فینال‌های جام جهانی ؛ ۱۳ تیم ، ۸ برنده / اعداد درباره این مسابقات چه می‌گویند؟

انگلستان در برابر نروژ یا حمله دوباره وایکینگ‌ها به انگلوساکسون‌ها / ۱۳۰۰ سال پیش چه اتفاقی افتاد؟

فیلم های دیگر