از «خودمدیریتی» کارگران تا اقتصاد مردمی

عصر ایران؛ جواد لگزیان - هنگامی که صاحبان کارخانه‌ محل کار را در انبوه مشکلات و بدهی رها کردند، کارگران که پاسخی از مجاری رسمی و قانونی دریافت نکردند، خود وارد عمل شدند و مدیریت این کارخانه‌های در شرف تعطیل یا ورشکسته را به دست گرفتند. آنها کارخانه را به راه انداختند و شرکت تعاونی و تولیدی خود را به ثبت رساندند. 

تجربه «خودمدیریتی» کارگران آرژانتینی که تاکنون چرخ بیش از پنجاه کارخانه را در مسیر تولید به حرکت درآورده‌اند، درسی است شایسته که می‌ توان در کتاب «درباره‌ی جنبش‌های اشغال در آرژانتین: مجموعه مصاحبه با کارگران کارخانه‌های اشغال شده» مرور کرد و بسیار آموخت.

بهرام قدیمی و امین حضوری در این کتاب با هدف ثبت این تجربه‌ی تاریخی به میان کارگران و اداره‌‌کنندگان کارخانه‌هایی مانند ایمپا، زنون، بروکمن و دیگر واحدهای صنعتی آرژانتین رفته‌اند و روایت مستقیم آنان را از دل فرایند مبارزه، راه‌اندازی و بازگرداندن چرخ تولید ضبط کرده‌اند. 

در صفحات این کتاب با صدا و تصویر واقعی کسانی روبرو می‌شویم که در بحران اقتصادی شدید و بیکاری گسترده با تکیه بر مدیریت جمعی، همبستگی و پشتکار، نه‌تنها کارگاه و شغل خود را نجات دادند، بلکه الگویی عملی از دمکراسی در محیط کار و اقتصاد تعاونی را خلق کردند. مصاحبه‌ها علاوه بر شرح موفقیت‌ها، به‌صراحت از چالش‌های حقوقی، فشارهای سیاسی، مشکلات مالی و موانع بوروکراتیک نیز سخن می‌ گویند.

در آغاز کتاب سراغ کارخانه ایمپا می‌ رود. کارخانه‌ی تولید محصولات آلومینیومی ایمپا که در دل کلان‌شهر بوینوس‌آیرس قرار دارد از سال ۱۹۹۸ و توسط کارگران در قالب یک شرکت تعاونی تولیدی و فرهنگی مجدد راه‌اندازی شد.

کارگران برای اولین بار در کارخانه ایمپا تئاتر آلترناتیو، مدرسه‌ی بزرگ‌سالان،  فرستنده‌ی رادیویی، یک کانال تلویزیونی، موزه‌ی کوچکی در معرفی تاریخ ایمپا و مرکزی برای ارائه‌ی خدمات بهداشتی ساختند.

در نخستین مصاحبه، کتاب از هوگو کارگر مکانیکِ عضو شرکت تعاونی ۲۲ ماه مه ایمپا سوال می‌ کند، آیا شما خودتان را کارگر تعریف می‌ کنید یا کئوپراتیویست [تعاونی‌گرا]؟ هوگو پاسخ می‌ دهد: من بیشتر خودم را کئوپراتیویست می‌ دانم، به همین دلیل پیشنهاد کرده‌ام تا به‌عنوان داوطلب به تعاونی‌های دیگر هم کمک کنم. زیرا در کارخانه‌های دیگری هم کارگران شرکت تعاونی تشکیل داده‌اند، ولی بدون کارگر متخصص مانده‌اند؛ ولی ما این دانش را داریم و بنابراین ما به آنجا می‌ رویم و ماشین‌آلاتشان را تعمیر می‌کنیم. 

همان‌طور که دیگران به اینجا می‌ آیند و برخی از ماشین‌آلات ما را برایمان تعمیر می‌ کنند؛ این‌طوری همکاری می‌ کنیم. به یاد داشته باشید که ما تعاونی‌گراها آگاهیم که کئوپراتیویست هستیم و اصطلاح کئوپراتیویست به این معنی‌ست که باید به دیگران یاری برسانیم. اگر این کار را نکنیم، آنها سقوط می‌ کنند، ما سقوط‌ می‌ کنیم و شرکت‌های تعاونی دیگر هم سقوط خواهند کرد.

هوگو سپس به لزوم همکاری و همراهی بین تعاونی‌های مختلف اشاره دارد: یک جنبش ملی تعاونی‌ها وجود دارد. به نظر ما این هماهنگی برای ما مثبت است. ما در یک جامعه‌ی سیاسی به سر می‌ بریم. دولت‌ها می‌ آیند و می‌ روند. ما به لحاظ سیاسی باید بتوانیم از خودمان دفاع کنیم. و درعین‌حال گاهی برای کمک به یک دولت، و امروزه برای دفاع از منافع خودمان.

آنگاه نوبت به گفتگو با ادواردو باسکو موروآ عضو و مدیر هماهنگی شرکت تعاونی ۲۲ ماه مه ایمپا می‌ رسد که به تاریخ جنبش و نقش سندیکا می‌ پردازد: ما از درون مبارزات سندیکایی آمده‌ایم و اولین کسانی هستیم که این جنبش را آغاز کرده‌ایم. همیشه می‌ گفتیم حرف زدن چند نفر فعال در یک قهوه‌خانه یک چیز است و به ‌کار انداختن یک کارخانه، یک چیز دیگر. به‌خصوص که این اولین کارخانه در کشور بود.  نه مواد اولیه داشت، نه برق و گاز، و نه به هیچ‌‌یک از سرویس‌های انرژی دسترسی داشت. 

تنها چهل نفر کارگر فنی و چند نفر اکتیویست، ‌که سابقه‌ی فعالیت سندیکایی و سیاسی داشتیم. بنابراین، وظیفه‌ی همه‌چیز را به دوش گرفتیم. در برابر همه ایستادیم، به‌خصوص در برابر دولت کارلوس مِنِم که ما را متهم می‌ کرد که مالکیت خصوصی را مصادره کرده‌ایم.

بخش‌های مترقی این نگرانی را مطرح می‌ کردند که چطور می‌ خواهید کارخانه‌ای به این ویرانی را به کار بیندازید و تولید کنید؛ و چپ سنتی هم می‌ گفت می‌ خواهیم کارگران را به مالکان تبدیل کنیم. این آخری دیگر از همه جالب‌تر بود. یعنی همه مخالف ما بودند. 

بااین‌حال، ما همیشه می‌ گوییم که از کارگران یاد گرفتیم که همیشه می‌ شود کاری کرد.

در مصاحبه بعدی خوزه کارگر عضو تعاونی کارخانه‌ی سرامیک زنون معتقد است: سندیکا کارخانه را نمایندگی می‌ کند و تشکلی‌ست که با دولت مذاکره می‌ کند. هر کارخانه هم نمایندگان تعاونی خودش را دارد، رئیس، صندوق‌دار و غیره. که کارهای مختلف کارخانه را اداره می‌ کنند. هرگاه با دولت درگیر شویم، نمایندگان سندیکا وارد مذاکره می‌ شوند.

آلخاندرو لوپز دبیر اول سندیکای سرامیک‌کاران نئوکِن از کارگران زنون هم تاکید دارد سندیکا همیشه تشکلی بود که به لحاظ سیاسی، استراتژی مبارزه را برای حفظ کنترل کارگری جهت می‌ داد و رابطه با سازمان‌های مختلف را حفظ می‌ کرد. سیاست سندیکا دفاع از کنترل کارگری است. 

مصاحبه‌گران در ادامه با لوئیس کونس نماینده‌ی کارگران کارخانه‌ی خودگردانِ سرامیکِ نئوکن گفتگو می‌ کنند که از فرایند اقدامات کارگران بیشتر مطلع است: تصمیم گرفتیم کارخانه را با همان وضعیت نازل راه بیندازیم. در ابتدا از آنچه به فروش می‌ رسید ده درصد را برمی‌ داشتیم و باقی درآمد را صرف بهبود و افزایش تولید می‌ کردیم. کمی بعدتر، بیست درصد درآمد فروش را برداشتیم و به همین ترتیب میزان تولید را به‌تدریج بالا بردیم تا توانستیم برای همکاران دستمزدی تعیین کنیم.

به همین علت است که می‌ گویم روند کار فقط این نیست که آدم وارد کارخانه شود، ماشین‌آلات را به کار می‌اندازد و شروع به کار می‌ کند. این کارخانه‌ها خالی شده‌اند. نه‌تنها به لحاظ مواد اولیه و محصولات تولیدشده، بلکه همچنین از نظر ماشین-‌آلات ضروری، چون آنها را فرسوده کرده‌اند. پس برای تداوم کار، باید سرمایه‌گذاری کرد.

فرازی خواندنی از کتاب به گفتگو با کارینا لوپز  مونخا از جبهه‌ی خلقی «داریو سنتییان» که از درون مبارزات کارگران بیکار آرژانتین در دهه‌ی ۱۹۹۰ شکل گرفته است، اختصاص يافته است. 

مونخا پس از بیان سیر حرکت کارگران درباره‌ی بحث های امروزی این تشکل خاطرنشان می‌ کند: یکی از چالش‌های اصلی ما مربوط به بخشی است که ما آن را اقتصاد مردمی می‌ نامیم: کارگران زن و مرد شرکت‌های تعاونی. در حال حاضر، تمرکز ما در همکاری با تعاونی‌های تولیدی وارد آوردن فشار به دولت در جهت تضمین کار آنهاست.

برای مثال ما کارگاه نجاری، ریسندگی و تعاونی تولید مواد غذایی داریم. در این کارخانه‌های بدون ارباب، در حال ایجاد روابط اجتماعی جدیدی بین کارگران هستیم. در آرژانتین ما یک دهه موج بیکارسازی و گسترش کارهای غیررسمی [منظور کارهایی از قبیل دست‌فروشی و امثالهم است.]‌ را پشت سر گذاشته‌ایم.

بنابراین، یکی از محورهای اصلی کار ما اتکا به همین تجربیات است و آموزش فنی رفقایی که اینجا کار می‌ کنند. مبارزه برای آن‌که «طرح‌ شغلی»  تعدیل نشوند و همچنین برای این‌که کارگران شاغل در این طرح‌ها از همان مزایای کارگران شاغل در مؤسسات دیگر، یعنی از حق عیدی، مرخصی، بیمه و غیره برخوردار شوند. این یکی از محورهای کار ماست.

کتاب «درباره‌ی جنبش‌های اشغال در آرژانتین: مجموعه مصاحبه با کارگران کارخانه‌های اشغال شده» کتابی از بهرام قدیمی و امین حضوری در ۱۷۶ صفحه و با قیمت ۲۶۰۰۰۰ تومان را انتشارات اختران رهسپار بازار کتاب کرده است.

همه جرایم مالیاتی تا سقف ۷۰۰ میلیون تومان بخشیده شد

بیشتر بخوانید:

اطاعت از اقتدار؛ نبرد وجدان و فرمان

گزارش عملیات دو برادر آمریکایی در جنگ سرد: وزیر خارجه و رئیس سیا

شوراهای کارگری: اولین تجربه مستقیم دموکراسی

تماشاخانه

ببینید یکی از جنایتکارترین آدم‌های دنیا چه سرنوشتی داشت / سلطان تونل‌ها و مخفیگاه‌های زیرزمینی چگونه عجیب‌ترین فرار دنیا از زندان را انجام داد

وقتی پلنگ‌ها به روستا می‌آیند... این خبر خیلی بد است

فیلم های دیگر