تعارض انسان و حیات‌وحش در سوادکوه/ غریزه بقا یا تداخل زیستگاه؟

رئیس اداره حفاظت محیط زیست سوادکوه هدف از این اقدامات را دوچندان دانست و تصریح کرد: حمایت از معیشت مردم محلی و از سوی دیگر، جلوگیری از کشتار حیوانات وحشی و حفظ تعادل جمعیت گونه‌های ارزشمندی چون خرس قهوه‌ای و پلنگ که سوادکوه را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های خود انتخاب کرده‌اند.

سوادکوه، به واسطه برخورداری از جنگل‌های هیرکانی و کوهستان‌های بکر، یکی از غنی‌ترین زیستگاه‌های جانوری مازندران محسوب می‌شود. اما این همجواری، گاه به تعارض‌هایی بین انسان و حیات‌وحش منجر می‌شود از حمله گرگ به گله‌ها و آسیب خرس به باغ‌ها گرفته تا موارد نادر اما قابل تأملی مانند حمله پلنگ به انسان. این گزارش به بررسی دلایل این تعارضات و سازوکار جبران خسارت‌های وارده می‌پردازد.

به گزارش ایسنا، رفتار حیوانات در طبیعت تابع قوانین پیچیده‌ای به نام «غریزه» است. از منظر زیست‌شناسی و رفتارشناسی، غریزه مجموعه‌ای از الگوهای رفتاری ذاتی، ارثی و مختص به یک گونه است که بدون نیاز به یادگیری قبلی و در پاسخ به محرک‌های مشخصی بروز می‌کند؛ رفتارهایی مانند جستجوی غذا(شکار)، دفاع از قلمرو، جفت‌یابی و مراقبت از نوزادان که هدف نهایی همه آنها بقای فرد و گونه است.

با این حال، وقتی زیستگاه طبیعی جانوران به دلیل توسعه انسانی محدود شود، منابع غذایی در طبیعت کاهش یابد یا فصل زادآوری فرا برسد، این غرایز حیوان را به سمت مناطق مسکونی سوق می‌دهد. در شهرستان سوادکوه، این تعارضات به اشکال مختلفی خود را نشان داده است؛ از جولان شغال‌ها در حاشیه خیابان‌ها و تغذیه قرقاول‌ها در حیاط منازل گرفته تا خسارت‌های سنگین‌تر نظیر حمله گرگ به گله‌های گوسفند، زیرورو شدن کندوهای عسل توسط خرس و شکسته شدن درختان باغ‌ها.

در یکی از موارد اخیر، حمله یک قلاده پلنگ در منطقه کنگلوی سوادکوه منجر به زخمی شدن دو نفر از اهالی شد. محمد شکوهی، رئیس اداره حفاظت محیط زیست سوادکوه و سوادکوه شمالی، در این خصوص به ایسنا گفت: منطقه کنگلو از دیرباز یکی از زیستگاه‌های اصلی پلنگ در استان بوده است. بر اساس مشاهدات میدانی و مستندات موجود، پلنگ به طور معمول به انسان حمله نمی‌کند

وی با اشاره به بررسی این حادثه افزود: این نوع حملات معمولاً در شرایط خاصی رخ می‌دهد؛ مثلاً زمانی که پلنگ احساس کند توله‌هایش در خطر هستند، یا به طور ناگهانی و از فاصله نزدیک با انسان روبه‌رو شود. در چنین شرایطی، حرکت ناگهانی انسان برای فرار می‌تواند از سوی حیوان به عنوان تهدید تلقی شده و واکنش تدافعی به دنبال داشته باشد.

شکوهی خاطرنشان کرد: مصدومان این حادثه در حال مداوا هستند.

خرس کشته شده در پشت یک وانت

سازوکار جبران خسارت‌ها

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های دامداران و باغداران منطقه، نحوه جبران خساراتی است که از سوی حیوانات وحشی متحمل می‌شوند.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست سوادکوه با تأکید بر اینکه دامداران حق ندارند در مواجهه با حیوان مهاجم، اقدامی برای مقابله فیزیکی یا آسیب رساندن به آن انجام دهند، تصریح کرد: چرای دام در جنگل به معنای ورود به قلمرو حیوانات است و دامدار باید این ریسک را بپذیرد. اما در صورت وقوع خسارت، سازوکار قانونی مشخصی برای جبران آن وجود دارد و افراد نباید با اقدامات تلافی‌جویانه، چرخه طبیعی حیات‌وحش را بر هم بزنند.

شکوهی با توضیح فرآیند دریافت خسارت گفت: افراد خسارت‌دیده باید بلافاصله پس از مشاهده خسارت، با تهیه عکس و فیلم و جلب استشهاد محلی، موضوع را به اداره محیط زیست شهرستان گزارش دهند.

وی ادامه داد: کارشناسان ما با حضور در محل، ضمن بررسی نوع حیوان مهاجم (از روی آثار باقی‌مانده)، نسبت به شمارش دقیق دام تلف شده یا درختان آسیب‌دیده اقدام می‌کنند. پس از تکمیل مستندات، پرونده برای بررسی به اداره کل ارسال می‌شود. در کارگروه مربوطه و با همکاری بانک کشاورزی، فرآیند پرداخت خسارت آغاز می‌شود.

شکوهی افزود: البته این روند ممکن است کمی زمان‌بر باشد، اما تاکنون موارد متعددی از پرداخت خسارت به دامداران و باغداران داشتیم. به عنوان مثال، خسارت وارده از سوی خرس به باغ‌ها و کندوهای عسل نیز مشمول این قانون می‌شود و پس از بررسی، مبلغ خسارت پرداخت می‌گردد.

توله خرس کشته شده