یونان و ترکیه؛ گفتگوی سیاسی به رغم اختلافاتی دیرینه و عمیق

عصر ایران؛ محمود فاضلی؛ دیپلمات پیشین و تحلیلگر امور بین الملل - آقای میچوتاکیس نخست وزیر محافظه کار یونان برای شرکت در ششمین اجلاس شورای عالی همکاری یونان و ترکیه، در راس هیئتی با همراهی وزرای خارجه، توسعه، اقتصاد و دارایی، زیرساخت و حمل و نقل، حفاظت از شهروند، آموزش و ادیان، بحران اقلیمی، مهاجرت و فرهنگ به آنکارا سفر کرد.

در دیدار نخست‌ وزیر یونان با رئیس ‌جمهور ترکیه، طرفین بر حفظ و تداوم کانال ‌های ارتباطی تاکید کردند بدون اینکه از مواضع دیرینه خود پیرامون اختلافات دوجانبه عقب‌ نشینی نمایند. هر دو طرف این دیدار را «مثبت و سازنده» توصیف کردند. طرف یونانی از ترکیه دعوت نمود تا با توجه به شرایط مثبت روابط دوجانبه تهدید به جنگ (casus belli) علیه یونان را لغو کند. به گفته وی، تنها موضوع مورد اختلاف دو کشور تحدید مناطق دریایی بین دو کشور است و پیشنهاد ارجاع این موضوع به مراجع قضایی بین‌ المللی را مطرح کرد. 

نخست وزیر با اشاره به تجربه سال های گذشته مدعی شد حتی زمانی که اختلاف ‌نظر داریم، مهم است که به سمت بحران و تنش حرکت نکنیم. عملکرد کانال‌ های ارتباطی پس از سال ۲۰۲۳ در جلوگیری از تکرار تنش‌ های گذشته مؤثر است. زمان آن رسیده که هرگونه تهدید رسمی و عملی در روابط بین دو کشور برداشته شود. اگر اکنون نه، پس چه زمانی؟ نمی توان جغرافیا را تغییر داد اما می توان با انتخاب همگراییُ، گفتگو و ایمان به حقوق بین الملل، آن را به شریکی برای تقویت روابط تبدیل کرد.

به اعتقاد اردوغان، در دیدار با همتای یونانی خود مجموعه مشکلات دو کشور در اژه مورد گفتگو قرار گرفته است. او ضمن اشاره مستقیم به «اقلیت ترک در تراکیه غربی- مناطق مسلمان نشین یونان» خواستار به ‌رسمیت شناختن این واژه گردید، موضوعی که با واکنش طرف یونانی رو‌برو شد و آتن مدعی شد «بر اساس پیمان لوزان این اقلیت، مذهبی است نه قومی.» 

نخست وزیر یونان مخالفت قاطع خود با هرگونه طرح الحاق احتمالی کرانه باختری از سوی اسرائیل را ابراز کرد و تاکید کرد «گسترش شهرک سازی ها که موجب پیچیده تر شدن تشکیل کشور فلسطین می شود، محکوم است». رئیس‌ جمهور ترکیه همکاری‌ های اخیرا یونان با اسرائیل در موضوعات سیاسی و نظامی را مورد انتقاد قرار داد. 

 اردوغان با اشاره به «اعلامیه آتن» در نشست قبلی شورای عالی همکاری یونان و ترکیه در دسامبر 2023، تاکید کرد مسائل موجود هرچند پیچیده، اما در چارچوب حقوق بین‌ الملل و با حسن نیت و اراده سیاسی قابل حل هستند.

اردوغان با انتقاد از تصمیمات اخیر اسرائیل درباره گسترش کنترل خود در کرانه باختری و تضعیف تشکیلات خودگردان فلسطین، ضمن اشاره به ضرورت راه‌ حل دوکشوری برای دستیابی به صلح پایدار در خاورمیانه، تاکید کرد یونان به عنوان عضو غیر دائم شورای امنیت سازمان ملل در دوره ۲۰۲۵-۲۰۲۶، چشم انداز دو کشوری را در دستور کار شورا حفظ کند چرا که به نفع کل منطقه خواهد بود. 

دیدار میچوتاکیس، نخست‌ وزیر یونان با اردوغان،رئیس ‌جمهور ترکیه

علیرغم اختلافات متعدد دو کشور در موضوعات مختلف سیاسی و نظامی، اما به نظر می رسد طرفین به دقت به مواضع و دیدگاه های یکدیگر توجه دارند و توافق کردند که کانال ‌های ساختاری گفتگو راه اندازی شده از جمله «گفتگوی سیاسی»، «دستورکار مثبت» و «اقدامات اعتماد سازی» فعال باقی مانده تا از بروز بحران و تنش‌ های احتمالی جلوگیری شود.

با توجه به محتوای اظهارات هردو طرف در کنفرانس مشترک خبری، طرفین تدارکات خوبی را از پیش انجام داده بودند که هیچ اختلاف نظر عمده ای وجود نداشته باشد. در برخی موضوعات منطقه‌ای از جمله سوریه و فلسطین، مواضع دو کشور به یکدیگر نزدیکتر شده است. 

دولت های آتن و آنکارا پس از برگزاری ششمین نشست شورای عالی همکاری میان دو کشور، بیانیه مشترکی منتشر کردند. در این بیانیه طرفین بر عزم خود برای تقویت روابط دوستانه، حسن همجواری، احترام متقابل و همزیستی مسالمت ‌آمیز تاکید و مدعی شدند که در چارچوب «اعلامیه آتن درباره روابط دوستانه و حسن همجواری» که در ۷ دسامبر ۲۰۲۳ امضا شده بود، به گسترش روابط دوجانبه و توسعه حوزه‌ های همکاری ادامه خواهند داد. دو کشور تعهد خود به بهبود و تقویت کانال‌ ها و سازوکارهای ارتباطی موثر، در تمامی سطوح و حذف منشا تنش های غیرموجه برای جلوگیری از تشدید احتمالی اختلافات را تکرار کردند. 

در خصوص افزایش مبادلات تجاری، دو کشور توافق کردند روابط اقتصادی خود را بیش از پیش تقویت نموده و تا پایان دهه جاری حجم تجارت دوجانبه را به ۱۰ میلیارد دلار برسانند. در همین راستا، بر تقویت همکاری میان جوامع تجاری دو کشور، به ‌ویژه از طریق شورای بازرگانی یونان و ترکیه و سایر نهادهای مرتبط با ترویج سرمایه‌گذاری، تاکید کردند. در حوزه انرژی، طرفین بر بررسی فرصت‌ های موجود برای همکاری، به ‌ویژه در زمینه اتصال شبکه ‌های برقی و انرژی ‌های تجدیدپذیر، با هدف تقویت ثبات منطقه‌ ای توافق کردند. 

یونان و ترکیه بر ادامه همکاری برای نوسازی کریدورهای حیاتی جاده ‌ای و ریلی مرزی نیز تاکید نمودند. به باور طرفین، این پروژه‌ها به افزایش امنیت، ظرفیت و اعتبار حمل ‌و نقل مسافر و کالا کمک کرده و اتصال میان ترکیه و یونان و همچنین منطقه بالکان و جنوب شرق اروپا را تقویت می ‌کند. در بیانیه مشترک همچنین بر اهمیت فزاینده فناوری‌ های نوظهور، از جمله هوش مصنوعی و دیجیتالی ‌سازی، در حوزه ‌های اقتصادی و راهبردی تاکید شد. طرفین در جریان این نشست هفت سند میان دو کشور در حوزه ‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و زیرساختی امضا کردند. 

در پی سفر نخست وزیر به آنکارا، احزاب سیاسی یونان مواضع متفاوتی اتخاذ کردند. مسئول سیاست خارجی «حزب سوسیالیست» (پاسوک) مدعی شد تا زمانی که ترکیه بر «مواضع تجدیدنظرطلبانه» و مطالبات مغایر با حقوق بین‌ الملل، از جمله تهدید جنگ علیه یونان پافشاری کند، چشم‌ انداز پیشرفت واقعی همچنان محدود خواهد بود. از سوی حزب ما تداوم گفتگو با واقع‌ گرایی، پایبندی به حقوق بین ‌الملل و تقویت راهبرد ملی مورد تاکید می شود.

حزب «ائتلاف چپ» که معمولا دولت محافظه کار یونان را به نداشتن برنامه‌ ای منسجم در قبال ترکیه متهم می کند، اعتقاد دارد دیدار دو رهبر بیشتر با هدف ارسال پیام «عادی بودن اوضاع» انجام شد و مسائل اساسی نادیده گرفته شد. حزب کمونیست نیز با انتقاد شدید از دولت یونان اعلام کرد تمرکز بر «دستورکار مثبت» نمی‌تواند تداوم مطالبات ترکیه از جمله دکترین «میهن آبی ترکیه»، وجود مناطق مبهم در دریای اژه و طرح مسئله «اقلیت ترک» را پنهان کند. «نقشه راه» موجود در خدمت طرح‌ های ناتو و اتحادیه اروپا است و زمینه برای بهره‌ برداری مشترک از منابع طبیعی اژه و شرق مدیترانه به سود شرکت‌ های بزرگ را فراهم می‌ کند. 

حزب «چپ نوین» یونان نیز خواستار شفاف ‌سازی درباره چارچوب مذاکرات شد و تاکید کرد طرف ترک از حل «بسته ‌ای» مشکلات اژه سخن می گوید، در حالی که یونان مدعی است تنها اختلاف قابل ارجاع به مرجع قضایی بین‌ المللی، تحدید فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی است. این تفاوت، مشکل بنیادین در معماری مذاکرات است.

بانک رفاه کارگران موفق به دریافت جایزه ملی مدیریت مالی شد

بیشتر بخوانید:

توسعه صنایع دفاعی ترکیه؛ صادرات تسلیحات نظامی به ۱۱۱ کشور جهان

اردوغان: با اقدام نظامی علیه ایران مخالفیم / دعوت ترکیه به «شورای صلح» غزه

تشکیل نیروی واکنش سریع مشترک در شرق مدیترانه: اسرائیل، یونان و قبرس

اختلافات یونان و ترکیه در اژه: جنگ یا دادگاه بین المللی؟

تماشاخانه

قتل‌های ماشینی در ایران؛ از ملیکا و الهه تا قاتلان سریالی

حال دل؟ «خون شد و دم به دم همی از مژه می‌چکانمش» / یاد جانباختگان دی ماه خونین با شعر سعدی و ابتهاج و صدای شجریان

فیلم های دیگر