چرا هنگام جداکردن نوار چسب صدای جیغ می شنویم؟ / حوزه فیزیک و علم مواد پاسخ می دهد / وقتی دیوار صوتی روی میز می شکند

عصر ایران- همه ما این صدا را شنیده ایم؛ وقتی نوار چسب را سریع می کشیم، صدایی تیز و گوش خراش تولید می شود. صدایی که شاید ساده و پیش پا افتاده به نظر برسد، اما در واقع پشت آن علمی جدی در حوزه فیزیک و مهندسی مواد قرار دارد. پژوهش ها نشان می دهند این صدای آزاردهنده نتیجه پدیده ای پیچیده به نام مکانیک شکست است.

نوار چسب چگونه جدا می شود؟

برخلاف تصور ما، نوار چسب هنگام جدا شدن به شکل یکنواخت و نرم از سطح جدا نمی شود. در واقع پیوند میان چسب و سطح در مجموعه ای از ترک های بسیار ریز و بسیار سریع می شکند.

دانشمندان با استفاده از دوربین های فوق سریع مشاهده کرده اند که هنگام کشیدن نوار، ریزترک هایی در لایه چسب شکل می گیرد. این ترک ها با سرعتی بسیار بالا حرکت می کنند، حتی گاهی سریع تر از سرعت صوت در همان ماده.

نقش ریزترک های فراصوتی

وقتی چیزی در یک ماده سریع تر از سرعت صوت حرکت کند، موج ضربه ای ایجاد می کند. درست مانند زمانی که یک هواپیمای جنگی دیوار صوتی را می شکند و صدای انفجار صوتی تولید می شود.

در مورد نوار چسب نیز همین اتفاق در مقیاسی بسیار کوچک رخ می دهد. ترک های میکروسکوپی موج های فشاری در هوا ایجاد می کنند و گوش ما این موج ها را به صورت صدای جیغ می شنود.

به بیان ساده:

نوار چسب در حال تولید انفجارهای صوتی بسیار کوچک است.

چرا صدا اینقدر زیر و تیز است؟

بازه فرکانس صدای نوار چسب معمولا بین 3000 تا 20000 هرتز است؛ یعنی در محدوده بالای شنوایی انسان. به همین دلیل این صدا برای بسیاری از افراد، به ویژه کودکان و جوانان، بسیار تیز و آزاردهنده است.

چند عامل شدت و زیر بودن صدا را تعیین می کند:

سرعت کشیدن نوار

نوع و ترکیب چسب

ضخامت نوار

دمای محیط

زاویه جدا سازی

هرچه نوار را سریع تر بکشید، سرعت ترک ها بیشتر و صدا تیزتر خواهد بود.

تاثیر دما بر صدای نوار چسب

در دمای پایین، چسب سفت تر می شود. سفت شدن چسب باعث می شود ترک ها ناگهانی تر و شدیدتر ایجاد شوند و انرژی بیشتری به صورت صوت آزاد شود. به همین دلیل در هوای سرد صدای نوار چسب معمولا بلندتر و تیزتر به نظر می رسد.

آیا می توان صدا را کمتر کرد؟

بله. چند راه ساده برای کاهش صدا وجود دارد:

نوار را آهسته تر جدا کنید

زاویه جدا کردن را کمتر عمودی و بیشتر موازی با سطح نگه دارید

قبل از استفاده، نوار را در دمای اتاق قرار دهید

از نوارهای کم صدا که برای محیط های صنعتی طراحی شده اند استفاده کنید

چرا دانشمندان این موضوع را جدی می گیرند؟

ممکن است این پرسش مطرح شود که چرا پژوهشگران وقت خود را صرف مطالعه صدای نوار چسب می کنند. پاسخ ساده است: همین پدیده در مقیاسی بزرگ تر در سازه های حیاتی مانند هواپیما، خودرو، پل ها و تجهیزات پزشکی نیز رخ می دهد.

در مهندسی، درک نحوه گسترش ترک ها برای جلوگیری از شکست ناگهانی سازه ها بسیار مهم است. نوار چسب یک مدل ساده و ارزان برای مطالعه رفتار شکست مواد است و می تواند به بهبود ایمنی در صنایع بزرگ کمک کند.

یک صدای ساده، علمی بزرگ

صدای جیغ نوار چسب فقط یک مزاحمت خانگی نیست. این صدا نمونه کوچکی از تبدیل انرژی و گسترش ترک در مواد است؛ مفهومی که پایه بسیاری از شاخه های مهندسی مدرن محسوب می شود.

دفعه بعد که نوار چسب را می کشید و آن صدای تیز را می شنوید، به یاد داشته باشید که در حال شنیدن فیزیک پیشرفته در ساده ترین شکل ممکن هستید.

گردآوری و ترجمه: مازیار دانیالی

افتتاح نخستین مرکز آموزش عمومی جان‌فدایان بانوان در میدان آزادی تهران (+عکس)

بیشتر بخوانید:

راز معمای 400 ساله فیزیک کشف شد

تماشاخانه

سارا برومند و دخترانی که هرگز به خانه نرسیدند

باران آمد ، هشدار هم دادند ولی دوباره ایران غافلگیر شد / ببینید باران شنبه چه کرد

فیلم های دیگر