اشکی در گذرگاه تاریخ؛ هیچ حیوانی به حیوانی نمی‌دارد روا/ آنچه این نامردمان با جان انسان می‌کنند

عصر ایران _ «اشکی در گذرگاه تاریخ»، که به نام «آدمیت» نیز شناخته می‌شود، یکی از زیباترین آثار فریدون مشیری از دفتر شعر «بهار را باور کن» است؛ شعری که نقدی عمیق بر تاریخ بشریت و زوال انسانیت دارد.

گفته می‌شود که این شعر یکی از غم‌انگیزترین و در عین حال بیدارکننده‌ترین سروده‌های مشیری است؛ شعری که با ظرافت، در واقع میان «انسان بودن» و «اخلاقِ انسانی» مرز تعیین می‌کند. او معتقد است لحظه‌ای که نخستین برادرکشی توسط قابیل رخ داد، اگرچه کالبد انسان زنده ماند، اما روح آدمیت، همان اخلاق و انسانیت که نماد صلح و عشق بود، از میان رفت.

در ادامه، مشیری نشانه‌های نابودی این مفهوم را حتی در افتخار به ساخت بناهای عظیمی مانند دیوار چین نیز می‌بیند و به خون و شلاقی اشاره می‌کند که پشت این عظمت نهفته است. او این دستاوردها را نه به‌عنوان پیشرفت تمدن، بلکه به‌عنوان نمود استثمار انسان در تاریخ قلمداد می‌کند.

در این شعر، مشیری بر این باور است که در عصر حاضر، روزگار مرگ انسانیت در حال رقم خوردن است؛ یعنی با وجود پیشرفت علم و تکنولوژی، سینه دنیا از کینه پر شده و بشریت از نظر اخلاقی به‌جای پیشرفت، دچار پس‌رفت شده است. هرچند شعر تلاش می‌کند با نگاهی امیدوارانه به پایان برسد و بر این باور است که روزی دوباره عدل و انسانیت بازخواهد گشت و این دوران اهریمنی به پایان می‌رسد.

شعر «اشکی در گذرگاه تاریخ» از جمله سروده‌های مشیری است که به‌صورت شعر نو و در قالب نیمایی سروده شده است. او برای سرودن این شعر از مصراع‌های کوتاه و بلند و قافیه‌های درونی استفاده کرده تا لحن روایی و انتقادی کوبنده خود را حفظ کند. این شعر در دورانی سروده شده که جهان درگیر جنگ‌ها و تنش‌های سیاسی قرن بیستم بوده و شاعر تلاش کرده نگاهی فراملی به رنج بشر داشته باشد.

برخلاف بسیاری از اشعار مشیری که لحنی عاشقانه و لطیف دارند، این اثر چهره‌ای منتقد و اجتماعی از او نشان می‌دهد که نسبت به زوال ارزش‌های انسانی هشدار می‌دهد. اگرچه نام اصلی این شعر «اشکی در گذرگاه تاریخ» است، اما به‌دلیل تکرار عبارت «آدمیت مرده بود»، در فرهنگ عامه و فضای مجازی با نام «آدمیت» نیز شناخته می‌شود.

این شعر بارها به‌صورت ترانه و دکلمه اجرا شده است. معین، خواننده ایرانی، در یکی از جدیدترین اجراها در سال ۱۴۰۱ این اثر را با نام «آدمیت» اجرا کرده است. همچنین سینا سرلک این قطعه را با همراهی نوازندگی مطلبی در قالب یک اثر تلفیقی اجرا کرده و گروه رویای دوستی نیز اجرایی با نام «مرگ انسانیت» از آن منتشر کرده‌اند.

از میان دکلمه‌ها، اجرای خود فریدون مشیری از این شعر از مشهورترین و اصیل‌ترین نمونه‌هاست که با صدایی آرام و محزون خوانده شده است. فریدون فرح اندوز نیز دکلمه‌ای ماندگار از این اثر ارائه داده که موسیقی متن آن را علیرضا خواجه‌نوری ساخته است. همچنین یکی از شناخته‌شده‌ترین دکلمه‌ها از این شعر را داریوش اقبالی اجرا کرده که با استقبال زیادی مواجه شده و حمید شمیرانی نیز آن را با لحنی حماسی و تأثیرگذار خوانده است.

از شما دعوت می‌کنیم ویدیوکلیپی را که بر اساس اجرای معین از این شعر فریدون مشیری ساخته شده است، تماشا کنید.

بیشتر بخوانید:

ایران من ؛ از دل تاریخی کهن تا حال ایران امروز ما

اجرای موسیقی ایران در آیین سوگ شهادت امین ایران توسط ارکستر سمفونیک ملی ایران

دورکاری و غیرحضوری شدن خدمات در ادارات برای شرایط جنگی

مردم علاج در وطن است دنیا فقط لب و دهن است (ویدئو کلیپ)

تماشاخانه

کاشفان قاره آمریکا فاتحان جام آمریکا / از استعمار تا زمین سبز فوتبال

غار اسپهبد خورشید؛ کشفیات باستان‌شناسان در یکی از آخرین دژ‌های ساسانیان / «سرمه‌دانی با روکش طلایی، اولین سند مکتوب از دوره ساسانیان در مازندران»

فیلم های دیگر