شغل عجیب این مورچه ها: تمام روز سرت را توی سوراخ نگه دار! (+عکس)

عصر ایران - در دنیای شگفت انگیز حشرات، راهبردهای دفاعی بی شماری وجود دارد؛ از نیش های زهرآگین گرفته تا استتارهای فوق پیشرفته. اما در این میان، گروهی از مورچه ها روشی به غایت عجیب، غیرتهاجمی و البته کمی مضحک را برای بقا تکامل داده اند: آن ها از سر خود به عنوان در لانه استفاده می کنند!

این حشرات که به «مورچه های لاک پشتی» (Turtle Ants) یا مورچه سر دری معروفند، هر بار که احساس خطر کنند، سر پهن و زره پوش خود را مانند چوب پنبه درون مجرای ورودی لانه فرو می کنند تا راه ورود هرگونه مهمان ناخوانده ای را سد کنند.

در این مقاله، به اعماق دنیای این نگهبانان صبور و فداکار می رویم و با بیولوژی منحصر به فرد آن ها آشنا می شویم.

مورچه های لاک پشتی؛ فراتر از یک نام عجیب

مورچه های لاک پشتی در واقع یک گونه خاص نیستند، بلکه نامی عمومی برای گروهی از مورچه ها از جنس سفالوتس (Cephalotes) هستند که شامل 119 گونه شناخته شده زنده می شوند. قلمرو زیستی آن ها بسیار وسیع است و از جنوب ایالات متحده آمریکا تا شمال آرژانتین را در بر می گیرد.

دلیل نام گذاری آن ها به «لاک پشت» کاملا مشخص است؛ این مورچه ها درست مانند لاک پشت ها، هنگام مواجهه با تهدید یا ترس، تمام پاها و شاخک های خود را به درون شیارهای مخصوصی در پوسته سخت و خارجی خود جمع می کنند تا کاملا نفوذناپذیر شوند.

سیستم طبقاتی و سربازانی با کلاه خودهای مضحک!

مانند بسیاری از همنوعان خود، مورچه های لاک پشتی سیستم طبقاتی منظمی دارند. در هر کلونی تنها یک ملکه وجود دارد و بقیه جمعیت را کارگران و سربازان تشکیل می دهند. اما در این میان، سربازان عجیب ترین ظاهر را دارند؛ سرهایی به شدت بزرگ، پهن و گاهی کاملا مسطح که برای چفت شدن در سوراخ های باریک طراحی شده است.

تنوع شگفت انگیز در اندازه و شکل سرها

تنها یک شکل خاص برای سر این سربازان وجود ندارد. بسته به نوع گونه و محل زندگی، سر سربازان می تواند گرد، شبیه به بشقاب، کاملا مربعی و یا حتی بسیار کوچک باشد.

دکتر اسکات پاول (Scott Powell)، دانشیار زیست شناسی در دانشگاه جورج واشنگتن می گوید: "تفاوت اندازه بین کوچک ترین و بزرگ ترین سر در میان سربازان مورچه لاک پشتی باورنکردنی و در حدود چهار برابر است! برای اینکه این موضوع را بهتر تجسم کنید، همیشه می گویم که کوچک ترین گونه می تواند به راحتی روی سر بزرگ ترین گونه بنشیند!"

این تنوع به این دلیل است که مورچه های لاک پشتی معمولا در تونل های خالی رها شده توسط سوسک های چوب خوار زندگی می کنند. از آنجایی که این سوراخ ها در طبیعت محدود هستند، مورچه ها برای حفظ قلمرو خود ناچارند کاملا با اندازه مجرا هماهنگ شوند. وقتی یک گونه حشره فقط در یک نوع سوراخ خاص زندگی می کند، در طول تکامل، سر سربازان آن دقیقا به اندازه و شکل همان سوراخ رشد می کند تا جفت شدن صددرصدی ایجاد کند.

هنر استتار زنده: دیوارهای زره پوش و نامرئی

کارایی سر این مورچه ها فقط محدود به فیزیک سخت آن ها نیست؛ استتار نیز نقش مهمی در این سیستم دفاعی دارد. پوست سر این سربازان بسته به گونه شان مجهز به سیستم های دفاعی جالبی است:

ترشح الیاف قارچ مانند: برخی گونه ها از منافذ سر خود الیافی ترشح می کنند که ظاهری شبیه به قارچ های جنگلی ایجاد می کند.

موهای قلاب دار (ولکرویی): برخی دیگر موهای ریزی روی سر دارند که ذرات ریز خاک و برگ های جنگل را به خود جذب می کنند.

وقتی سرباز در مجرای ورودی قرار می گیرد و سرش را در سوراخ چفت می کند، لانه عملا ناپدید می شود! مهاجمان یا مگس های انگل (که به دنبال تخم گذاری درون بدن مورچه ها هستند) وقتی از روی تنه درخت عبور می کنند، با سطحی کاملا شبیه به پوست درخت یا قارچ مواجه می شوند و اصلا متوجه وجود لانه نمی شوند.

جنگ بدون خونریزی: بقا بدون نیش و سلاح

شاید بپرسید چرا این مورچه ها تا این حد به مسدود کردن در خانه متکی هستند؟ پاسخ ساده است: آن ها جنگجویان خوبی نیستند!

مورچه های جنس سفالوتس برخلاف بسیاری از مورچه های شکارچی دیگر، فاقد نیش هستند. اگر مهاجمان بتوانند سد دفاعی سردری آن ها را بشکنند و به داخل نفوذ کنند، مورچه های لاک پشتی شانس زیادی در یک نبرد تن به تن مستقیم نخواهند داشت. بنابراین، بهترین راه، مسدود کردن کامل راه ورودی و نادیده گرفتن دشمن پشت در است.

شغل پرمشقت: زخم های افتخار روی پیشانی!

دروازه بان بودن در دنیای حشرات کار آسانی نیست. سربازانی که وظیفه مسدود کردن در را دارند، اغلب کل روز سر خود را درون سوراخ نگه می دارند و از بیرون مورد حمله قرار می گیرند.

دکتر پاول در مشاهدات خود متوجه شد که روی لبه های سر دیسک مانند بسیاری از سربازان، آثار گاز گرفتگی و کندگی وجود دارد. دشمنان خارجی بارها تلاش کرده اند با گاز گرفتن لبه های سر سرباز، او را به زور از جایش بیرون بکشند، اما موفق نشده اند. این حشرات فداکار تمام عمر خود را با این زخم های ناشی از انجام وظیفه سپری می کنند.

حتی در یک آزمایش علمی مشخص شد که مقاومت این سربازان فراتر از حد تصور است؛ زمانی که محققان تلاش کردند با پنس های آزمایشگاهی یک سرباز را به عقب هل بدهند و راه را باز کنند، پنس سر مورچه را سوراخ کرد اما او همچنان از جای خود تکان نخورد و تسلیم نشد!

کشف جدید در آفریقا: تاریخچه ای که باید بازنویسی شود

تا پیش از این، زیست شناسان تصور می کردند مورچه های لاک پشتی عمدتا متعلق به قاره آمریکا هستند. در آفریقا، تنها یک نمونه از این مورچه ها از میان لاشبرگ های کنیا پیدا شده بود که به دلیل تفاوت فاحش ظاهری اش با هم لانه ای هایش، به اشتباه در یک گونه کاملا مستقل دسته بندی شده بود.

اما اخیرا تیمی از پژوهشگران به سرپرستی گئورگ فیشر (Georg Fischer) در موسسه علم و فناوری اوکیناوا در ژاپن، با بررسی های دقیق تر نه تنها طبقه بندی آن مورچه کنیایی را اصلاح کردند، بلکه گونه جدیدی از مورچه های سردری را نیز در ساحل عاج کشف کردند.

این کشف جدید نشان داد که این راهبرد عجیب بقا، در جنس دیگری به نام کربارا (Carebara) در آفریقا نیز به طور مستقل تکامل یافته است. این یعنی قاره آفریقا که هنوز بخش های زیادی از زیست بوم آن ناشناخته مانده، دست کم میزبان دو گونه از این معماران و مدافعان بی نظیر طبیعت است.

تنظیم و ترجمه: محمدمهدی حیدرپور

حزب‌الله عراق: در صورت جنگ علیه ایران، پاسخ مقاومت فوری و قاطع خواهد بود

بیشتر بخوانید:

فرار از مرگ با سرعت 233 کیلومتر بر ساعت؛ شاهکار مهندسی یک جاندار کوچک (+اینفوگرافیک)

تماشاخانه

مروری بر فینال‌های جام جهانی ؛ ۱۳ تیم ، ۸ برنده / اعداد درباره این مسابقات چه می‌گویند؟

انگلستان در برابر نروژ یا حمله دوباره وایکینگ‌ها به انگلوساکسون‌ها / ۱۳۰۰ سال پیش چه اتفاقی افتاد؟

فیلم های دیگر