وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی: صفویه ایران را یکپارچه و عناصر هویتی ایرانی را احیا کرد

به گزارش ایسنا سیدعباس صالحی شامگاه سوم مرداد در آیین بزرگداشت شیخ صفی‌الدین اردبیلی و هفته اردبیل افزود: صفویه صرفاً یک قالب حکمرانی ایرانی نیز نیست بلکه یک مقطع بزرگ در یک پیچ تاریخی مهم ایران است؛ مقطعی که اگر اتفاق نمی‌افتاد معلوم نبود سرنوشت ایران به کجا می‌رسید.

وی تأکید کرد: اگر صفویه و شاه اسماعیل اول ظهور نمی‌کردند، معلوم نبود ایران امروز چه سرنوشتی پیدا می‌کرد؛ اما آنان آمدند، ایران ماند و با تکیه بر همین هویت تاریخی و فرهنگی، ایران به‌رغم همه دسیسه‌های بدخواهان خواهد ماند.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به نقش تاریخی صفویه در انسجام ایران اظهار کرد: نخستین نکته‌ای که باید به آن توجه کرد همان نکته‌ای است که رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز به آن اشاره کرده‌اند و آن اینکه صفویه انسجام‌بخش ایران بود.

صالحی افزود: پس از حمله مغولان و در پی شکل‌گیری سلسله‌های مختلف در نقاط گوناگون ایران، از طوفانیان، مظفریان و جلایریان گرفته تا سربداران، کیاییان و مرعشیان، ایران به بخش‌های مختلف تقسیم شده بود و حتی نام ایران در حال محو شدن بود. در آن دوره، مناطق مختلف با عناوینی مانند ایالات عراق عجم، خراسان و دیگر مناطق شناخته می‌شدند و انسجام سیاسی و سرزمینی ایران از میان رفته بود.

وی ادامه داد: با روی کار آمدن شاه اسماعیل اول طی سال‌های ۹۰۵ تا ۹۱۶ هجری قمری و در مدت حدود ۱۱ سال، ایران بار دیگر منسجم و متحد شد و از ارس تا خلیج فارس و از شرق تا غرب، سرزمین ایران تحت یک حکومت واحد قرار گرفت و نام ایران و مملکت ایران بار دیگر در تاریخ پرآوازه شد.

حفظ انسجام سرزمینی و ملی ایران یکی از مهم‌ترین کارکردهای تاریخی صفویه است

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به تکرار واژه ایران در منابع تاریخی عصر صفوی گفت: در کتاب «عالم‌آرای عباسی» حدود ۳۰۰ بار واژه ایران به کار رفته است و این موضوع نشان می‌دهد که مفهوم ایران در دوره صفوی بار دیگر جایگاه برجسته‌ای پیدا کرده بود.

صالحی تصریح کرد: اگر صفویه و شاه اسماعیل اول ظهور نمی‌کردند ممکن بود دو قرن بعد ایران وارد مرحله‌ای از تجزیه جغرافیایی و ملی شود بنابراین یکی از مهم‌ترین کارکردهای تاریخی صفویه حفظ انسجام سرزمینی و ملی ایران بود.

احیای عناصر هویت ایرانی در عصر صفوی

وی در ادامه سخنان خود به دومین نقش مهم صفویه اشاره کرد و گفت: صفویه، به‌ویژه از دوره شاه اسماعیل اول، عناصر هویتی ایران را احیا کردند. البته اینکه عناصر هویت ایرانی چه هستند، بحث گسترده‌ای است، اما در اینجا تنها به یک عنصر مهم یعنی «شناسنامه ملی ایران، شاهنامه» اشاره می‌کنم.

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی افزود: شاه اسماعیل اول در کنار جنگ‌ها، رزم و درگیری‌هایی که در دوران حکومت خود داشت برای شاهنامه و احیای فرهنگ ایرانی نیز وقت و توجه ویژه‌ای اختصاص داد. «شاهنامه طهماسبی» حاصل مسیری است که از دوره شاه اسماعیل آغاز شد و در دو دهه به یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای فرهنگی و هنری ایران تبدیل شد.

صالحی بیان کرد: شاهنامه طهماسبی با حدود ۷۶۰ صفحه، خط نستعلیق خاص، کاغذ و صحافی ویژه و بیش از ۲۰۰ نگاره و مینیاتور، در تاریخ کتابت و هنر ایرانی اثری کم‌نظیر محسوب می‌شود و امروز نیز یکی از گنجینه‌های بزرگ هنر ایرانی به شمار می‌رود.

وی با اشاره به توجه خاندان صفوی به شاهنامه و فرهنگ حماسی ایران گفت: از پنج پسر شاه اسماعیل، چهار نفر با نام‌هایی همچون طهماسب، بهرام، رستم و سام نام‌گذاری شدند که همگی از نام‌های پهلوانان شاهنامه هستند. همچنین نقالی شاهنامه در عصر شاه اسماعیل اول رونق گرفت و در دوره شاهان پس از او نیز ادامه یافت.

صالحی ادامه داد: اگر تنها همین موضوع را در حوزه عناصر هویت ایرانی در نظر بگیریم، نکات متعددی قابل طرح است. صفویه در کنار توجه ویژه به اهل‌بیت(ع)، به بازگشت و احیای هویت ایرانی نیز توجه داشت و شاهنامه را به‌عنوان یکی از نمادهای این بازگشت فرهنگی مورد توجه قرار داد.

شکوفایی هنر ایرانی در عصر صفوی

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی سومین محور مهم را شکوفایی هنر ایرانی در عصر صفوی دانست و اظهار کرد: هنر ایرانی، هنری ممتد و چند هزار ساله است که از دوران پیش از تاریخ تا عصر معاصر ادامه داشته است، اما یکی از دوره‌های قابل توجه در تولیدات هنری، شکل‌گیری مکاتب هنری و ایجاد پشتوانه‌های نظری هنر، عصر صفوی است.

صالحی افزود: به‌عنوان نمونه در حوزه نقاشی و نگارگری، دو مکتب مهم تبریز و اصفهان در عصر صفوی شکل گرفتند و در شاخه‌های مختلف دیگر هنر ایرانی نیز شاهد تحولات و شکوفایی‌های مهمی در این دوره هستیم.

وی تصریح کرد: از این منظر نیز ایران مدیون صفویه است؛ چراکه این دوره یکی از مقاطع مهم شکوفایی و بالندگی هنر ایرانی در تاریخ کشور محسوب می‌شود.

عصر صفوی؛ دوره درخشان علوم و معارف

وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی علوم و معارف را چهارمین حوزه مهم تأثیرگذاری صفویه دانست و گفت: عصر صفوی در حوزه علوم و معارف نیز دوره‌ای درخشان است و ایران در عرصه علم و معرفت، به این دوره تاریخی مدیون است.

صالحی افزود: در عصر صفوی شاهد شکل‌گیری و شکوفایی مکتب فلسفی اصفهان هستیم و از این منظر، می‌توان به این دوره به‌عنوان یکی از دوره‌های نوزایی و احیای فرهنگی ایران نگاه کرد.