براساس یک مطالعه جدید به روش تکسلولی روی بافت هیپوکامپ مغز انسان، بهنظر میرسد که بین سنین ۵۰ تا ۷۵ سالگی، چشمانداز سلولی مغز دستخوش تغییرات چشمگیری میشود.
به گزارش دیجیاتو، هیپوکامپ بخش کلیدی مغز است که نقشی حیاتی در یادگیری و حافظه ایفا میکند. پژوهشگران با استفاده از روشهای پیشرفته مطالعات تکسلولی توانستهاند تنظیم ژنها و معماری سهبعدی ژنوم را در طول عمر افراد نقشهبرداری کنند.
این یافتهها نشان میدهند که با شروع میانسالی، سلولهای ایمنی تغییر میکنند، سازماندهی فیزیکی ژنوم تضعیف میشود و الگوهای تنظیم ژن در انواع مختلف سلولها بازطراحی میشوند. این تغییرات گسترده ممکن است توضیح دهد چرا افزایش سن، قویترین فاکتور خطر برای ابتلا به بیماریهای عصبی مانند آلزایمر است.
واضحترین تغییر در سلولهای میکروگلیا مشاهده شده است؛ سلولهای ایمنی ویژهای که وظیفه حفظ و مراقبت از مغز را برعهده دارند. محققان میگویند بین سنین ۵۰ تا ۷۵ سالگی، جمعیت میکروگلیاهایی که در دوران جنینی تشکیل شده بودند، به شدت کاهش پیدا میکند. در مقابل، سلولهای جدیدی جایگزین آنها میشوند که پروفایل مولکولی آنها شباهت زیادی به سلولهای ایمنی درحال گردش در خون دارد.
این جایگزینی، باور قدیمی مبنی بر ماندگاری دائمی میکروگلیای جنینی در تمام طول زندگی را به چالش میکشد. سلولهای جایگزین دارای نشانههای التهابی قویتری هستند که احتمالاً در بروز التهابهای عصبی مداوم در سنین بالا نقش دارند.
علاوهبراین، جمعیت سلولهای مسئول نگهداری از سد خونی-مغزی نیز کاهش قابلتوجهی پیدا میکند. این سد حفاظتی مانع از ورود مواد مضر موجود در خون به بافت مغز میشود. دکتر «بینگ رن»، از نویسندگان مسئول این مطالعه، مدیر علمی مرکز ژنوم نیویورک و استاد دانشگاه کلمبیا، در اینباره میگوید:
«میکروگلیاها برای حفظ هموستاز و تعادل مغز حیاتی هستند. وقتی این سلولها نتوانند وظایف نظافتی و نگهداری خود را انجام دهند، مواد سمی در مغز انباشته شده و فرایندهای التهابی ایجاد میکنند که میتواند به بیماریهای عصبی منجر شود.»
تغییرات پیری تنها به سلولهای ایمنی و عروقی محدود نمیشود. محققان میگویند در انواع مختلف سلولهای مغزی، ساختار سهبعدی ژنوم به مرور زمان سازماندهی خود را از دست میدهد. فرسایش و تخریب این معماری نشان میدهد که کاهش سازماندهی ژنوم یک ویژگی بنیادی در فرایند پیری مغز است.
به گفته «شیانگمین شو»، مدیر مرکز نقشهبرداری مدارهای عصبی در دانشگاه کالیفرنیا ارواین و از دیگر نویسندگان مسئول این طرح، پیری مغز صرفاً انباشت تدریجی آسیبها نیست؛ بلکه شامل بازسازی هماهنگ و پویا در سیستمهای ایمنی، عروقی و عصبی است.