چرا گربه‌ها روی پاهایشان «سبیل» دارند؟

موهای بلند پشت پاهای جلویی گربه، بخشی از سامانه حسی دقیقی هستند که اطلاعاتی فراتر از توان چشم‌ها به حیوان می‌دهد.

به گزارش زومیت، وقتی اسم سبیل گربه به میان می‌آید، ناخودآگاه تصویر سبیل‌های بلند و برجسته‌ی دو طرف صورتش در ذهن ما نقش می‌بندد. اما اگر کمی دقت کنید، متوجه می‌شوید گربه‌ها روی پاهای جلویی‌شان هم موهای مشابهی دارند. این موها تزئینی یا بخشی از پوشش معمولی بدن نیستند، بلکه اندام‌های حسی ویژه‌ای به نام «ویبریسا» یا موهای لمسی محسوب می‌شوند که نقش بسیار مهمی در زندگی روزمره‌ی گربه دارند.

سبیل‌ها نسبت به موهای معمولی بدن، چندین برابر ضخیم‌تر و سفت‌ترند. خودِ ساقه‌ی سبیل عصب ندارد، اما ریشه‌ی آن در ساختاری تخصصی قرار گرفته که سرشار از پایانه‌های عصبی است. به همین دلیل، کوچک‌ترین خم‌شدن یا لرزش سبیل می‌تواند اطلاعات لمسی دقیقی را به مغز منتقل و به گربه کمک کند تا محیط اطرافش را حتی در تاریکی مطلق درک کند.

دکتر رابین گرانت، زیست‌شناس حسی از دانشگاه متروپولیتن منچستر، در گفت‌وگو با لایوساینس می‌گوید: «سبیل‌های صورت گربه، به اندازه‌ی نوک انگشتان انسان حساس هستند.»

بلندترین سبیل‌های گربه در اطراف پوزه قرار دارند. تعداد آنها در گربه‌های مختلف یکسان نیست، اما به‌طور متوسط، در هر طرف پوزه ۱۲ سبیل در چهار ردیف چیده شده است. این سبیل‌ها که به آن‌ها سبیل‌های موستاسیال (mystacial vibrissae) می‌گویند، هنگام شکار در تاریکی یا زمانی که دید گربه کافی نیست، به کمک حیوان می‌آیند.

جاناتان لوسوس، زیست‌شناس تکاملی از دانشگاه واشنگتن در سنت‌لوئیس و نویسنده‌ی کتاب «صدای گربه»، توضیح می‌دهد: «گربه‌ها اجسام دور را به‌خوبی می‌بینند، اما نمی‌توانند روی اشیایی که کمتر از حدود ۲۵ سانتی‌متر با چشمشان فاصله دارند، به‌درستی تمرکز کنند.» سبیل‌ها در این فاصله‌ی نزدیک، نقش مکمل بینایی را برعهده می‌گیرند و موقعیت، فاصله و تماس اجسام را مشخص می‌کنند.

بررسی‌های علمی روی ویژگی‌های مکانیکی سبیل پستانداران نیز نشان می‌دهد این موها دقیقاً برای تکمیل دید در فاصله‌های کوتاه سازگار شده‌اند. به عبارت دیگر، سبیل‌ها مثل یک جفت چشم اضافی عمل می‌کنند که در شب یا در مکان‌های تنگ، راه را به گربه نشان می‌دهند.

اما سبیل‌های اطراف پوزه، تنها سبیل‌های صورت گربه نیستند. گربه‌ها بالای هر چشم نیز دسته‌ای سبیل دارند که به آنها سبیل‌های فوق‌چشمی (superciliary vibrissae) می‌گویند. برخورد جسم با این موها می‌تواند واکنش پلک‌زدن را فعال کند و از چشم در برابر گردوغبار، شاخه‌ها یا اجسام نزدیک محافظت کند. این یک مکانیسم دفاعی سریع و هوشمندانه است که از آسیب‌دیدن چشم گربه جلوگیری می‌کند.

علاوه بر این، گربه‌ها روی چانه (سبیل‌های فکی) و دو طرف سر، میان گوش و چانه (سبیل‌های گونه‌ای) نیز سبیل دارند. این سبیل‌ها نیز به گربه کمک می‌کنند تا از فضای اطراف خود آگاه باشد و هرگونه تغییر در محیط را حس کند.

اما شاید جالب‌ترین بخش ماجرا، سبیل‌های پا باشند. پشت هر پای جلویی گربه معمولاً دسته‌ای شامل چهار تا شش سبیل دیده می‌شود که طول هرکدام حدود ۲ تا ۳ سانتی‌متر است. این سبیل‌ها در اصطلاح علمی «ویبریساهای کارپال» یا سبیل‌های مچی (carpal vibrissae) نامیده می‌شوند.

واژه‌ی «کارپال» به استخوان‌هایی اشاره دارد که در انسان در ناحیه‌ی مچ دست قرار گرفته‌اند. بااین‌حال، جای این استخوان‌ها در پای گربه کمی بالاتر به نظر می‌رسد؛ زیرا گربه‌ها عملاً روی انگشتان خود راه می‌روند، نه روی تمام کف پا. به عبارت دیگر، مچ دست گربه در جایی قرار دارد که ما فکر می‌کنیم ساعدش است.

مطالعات کالبدشناسی روی گیرنده‌های لمسی پای جلویی گربه نشان داده‌اند ریشه‌ی این موها به پایانه‌های عصبی آزاد و گیرنده‌های حساس مرکل متصل است. این ساختار پیچیده به گربه امکان می‌دهد تا کوچک‌ترین تغییرات را در سطحی که روی آن راه می‌رود، حس کند.

پژوهش‌های بیشتری برای کشف عملکرد دقیق این سبیل‌ها لازم است، اما دانشمندان معتقدند که آن‌ها نقش مهمی در هدایت حرکت دارند. به عبارت دیگر، وقتی گربه روی شاخه‌های ناهموار یا سطوح لغزنده راه می‌رود یا از درخت بالا می‌رود، سبیل‌های مچی به او کمک می‌کنند تا پاهایش را در جای امنی قرار دهد.

دکتر رابین گرانت در این باره می‌گوید: «سبیل‌های مچی احتمالاً حرکت را هدایت می‌کنند، به‌ویژه در حرکت‌های پیچیده مثل بالا رفتن از درخت.» او همچنین می‌افزاید این سبیل‌ها ممکن است در شکار و کنترل طعمه نیز نقش داشته باشند.

گربه‌ها تنها جانورانی نیستند که سبیل مچی دارند. به‌گفته‌ی جاناتان لوسوس، این موها در بیشتر گوشت‌خواران، بسیاری از جوندگان، لمورها و آرمادیلوها دیده می‌شود. سگ‌های اهلی فاقد آن هستند، هرچند برخی دیگر از اعضای خانواده‌ی سگ‌سانان چنین موهایی دارند. خرگوش‌ها و جانوران سم‌دار مانند اسب و گاو نیز معمولاً سبیل کارپال ندارند.

به گفته‌ی لوسوس، «گونه‌هایی که سبیل‌های مچی دارند، معمولاً آنهایی هستند که یا اشیاء را با اندام‌های جلویی خود می‌گیرند یا از درخت بالا می‌روند.» این حیوانات برای حرکت در سطوح پیچیده و شکار به اطلاعات حسی بیشتری از نزدیک‌ترین فاصله نیاز دارند.

سبیل‌های مچی گربه، یکی دیگر از ابزارهای شگفت‌انگیز طبیعت برای بقا و حرکت این موجودات است. آن‌ها به گربه کمک می‌کنند تا در تاریکی، درخت‌نوردی و شکار، دقیق‌تر و ایمن‌تر عمل کند. این سبیل‌ها در کنار سبیل‌های صورت، یک سیستم حسی یکپارچه را تشکیل می‌دهند که به گربه امکان می‌دهد دنیای اطرافش را به‌طور کامل درک کند.

این کشورها سخت‌ترین آزمون رانندگی جهان را دارند (+اینفوگرافیک)

بیشتر بخوانید:

تصاویر جالب از سنجاقکی که انگار رژ لب دارد!

تماشاخانه

فیلترینگ را بردارید ؛ این تنها راه نجات امنیت شبکه است

حرکت ماشین‌ها شبیه قایق موتوری / سرازیر شدن آب از سقف خانه‌ها / خطر در کمین شهرهای مرکزی ایران

فیلم های دیگر