آفت‌کشی که برای نابودی پشه‌ها ساخته شد، اکنون جفت‌یابی را برایشان راحت‌تر کرده است

در اواسط قرن بیستم، زمانی که بشر برای مقابله با یکی از مرگبارترین بیماری‌های تاریخ، یعنی مالاریا، به آفت‌کش‌های قوی روی آورد، هیچ‌کس تصور نمی‌کرد که این مداخله، زمینه‌ساز داستان تکاملی شگفت‌انگیز شود.

به گزارش زومیت، داستان از دهه‌ی ۱۹۵۰ شروع می‌شود، زمانی که برنامه‌های کنترل مالاریا، دیوارهای داخلی خانه‌ها را با حشره‌کش «دیلدرین» می‌پوشاندند. پشه‌های آنوفل، ناقلان اصلی بیماری مالاریا که اغلب روی این دیوارها استراحت می‌کردند، در عرض چند سال با کسب جهش ژنتیکی در ژن Rdl، در برابر این سم مقاوم شدند.

با گذشت زمان و گسترش مقاومت و همچنین به دلیل نگرانی‌های جدی درباره‌ی سمیت دیلدرین، این آفت‌کش از چرخه‌ی استفاده کنار گذاشته شد. با‌این‌حال، یکی از جهش‌هایی که به پشه‌ها در برابر این سم کمک کرده بود، در جمعیتشان باقی ماند و از نسلی به نسل دیگر منتقل شد. این موضوع دانشمندان را به فکر فرو برد: چرا پشه‌ها این جهش را حفظ کرده‌اند، در حالی که به نظر می‌رسد باعث کاهش فعالیت آنها می‌شود؟

پشه‌های مقاوم به سم، در محیط‌های پرسروصدا، موفق‌تر از پشه‌های معمولی جفت‌گیری می‌کنند

پژوهشی جدید پرده از این راز برمی‌دارد و نشان می‌دهد که جهش مورد بحث، پشه‌ها را به صدا حساس‌تر می‌کند. در شهرهای بزرگ و شلوغ آفریقا که مملو از سر و صداهای مختلف است، این ویژگی به پشه‌های نر کمک می‌کند صدای ضعیف بال‌های پشه‌های ماده را بهتر تشخیص دهند و شانس بیشتری برای یافتن جفت داشته باشند. به عبارت دیگر، ابزاری که روزی برای فرار از مرگ به کار می‌رفت، اکنون به ابزاری برای بقای نسل تبدیل شده است.

پژوهش جدید، ارتباطی تازه بین دو مشاهده‌ی قدیمی برقرار کرده است. نخست اینکه، مشخص شده ژن Rdl که به پشه‌ها در برابر سم دیلدرین مقاومت می‌دهد، همزمان فعالیت سلول‌های شنوایی آن‌ها را کاهش می‌دهد. دوم، مشاهدات میدانی نشان می‌دهد این ژن در جمعیت‌های شهری فراوانی بیشتری دارد. یافته‌های جدید نشان می‌دهد این دو پدیده می‌توانند به هم مرتبط باشند و جهش مقاومت به سم، ممکن است به طور غیرمنتظره‌ای شنوایی پشه‌ها را در محیط‌های شهری تحت تأثیر قرار داده باشد.

به گزارش ساینس، محققان برای آزمایش فرضیه‌ی خود، در آزمایشگاه اصواتی را پخش کردند که صدای بال‌های پشه‌ی ماده را شبیه‌سازی می‌کرد. نتایج نشان داد پشه‌های نر دارای جهش مقاومت به آفت‌کش، به طور قابل‌توجهی بیشتر از پشه‌های معمولی به سمت منبع صدا حرکت می‌کردند و روی آن می‌نشستند؛ بدین معنی که شنوایی قوی‌تری داشتند.

اما تشخیص صدا با جفت‌گیری موفق فرق دارد. در آزمایش بعدی، پشه‌ها در دو محیط کاملاً متفاوت قرار گرفتند: یکی با سر و صدای معمولی (۷۰ دسی‌بل، مانند صدای ماشین‌آلات) و دیگری با سر و صدای شدید و مداوم (۹۳ دسی‌بل، شبیه به خیابان شلوغ شهری).

در شرایط پرسروصدا، پشه‌های مقاوم موفقیت جفت‌گیری بالاتری نسبت به پشه‌های حساس داشتند. در واقع، سروصدای شهری، توانایی پشه‌های حساس را برای یافتن جفت به شدت کاهش داد، در حالی که پشه‌های مقاوم عملکرد تقریباً یکسانی در هر دو محیط داشتند.

محققان برای تأیید این یافته، به بانگی، پایتخت جمهوری آفریقای مرکزی، رفتند. آ‌نها در هفت منطقه‌ی شهری و چهار روستای اطراف، رابطه‌ی مستقیمی بین میزان سر و صدا و فراوانی این جهش مقاومتی پیدا کردند. به عبارت دیگر، در مناطق پر سر و صدا، درصد پشه‌های حامل جهش بیشتر بود و پشه‌های ماده‌ای که این جهش را نداشتند، شانس کمتری برای جفت‌گیری داشتند.

مداخلات انسانی، حتی با بهترین نیت، می‌تواند پیامدهای پیش‌بینی‌نشده‌ای بر تکامل موجودات داشته باشد.

با وجود شواهد قانع‌کننده، دانشمندان به چند نکته‌ی مهم اشاره می‌کنند که احتیاط در تفسیر نتایج را ضروری می‌کند. اول اینکه شهرها فقط از نظر سر و صدا با روستاها فرق ندارند؛ آلودگی هوا، تفاوت دما و رطوبت هم می‌توانند در تداوم این جهش نقش داشته باشند.

نکته‌ی دیگر به ماهیت شنوایی پشه‌ها برمی‌گردد. شنوایی در پشه‌ها مکانیسمی متفاوت از انسان دارد. پشه‌ها به جای تشخیص امواج فشاری صوتی، حرکت ذرات هوا را حس می‌کنند. این تفاوت بنیادین، تعریف «نویز» یا «سروصدا» را برای آنها نسبت به انسان تغییر می‌دهد. همچنین، این پژوهش عمدتاً بر رفتار پشه‌های نر متمرکز بوده و تأثیر احتمالی این جهش بر شنوایی یا رفتار جفت‌گیری پشه‌های ماده را به طور مستقیم بررسی نکرده است.

صرف‌نظر از این پیچیدگی‌ها، پژوهش اخیر که هنوز در مرحله پیش‌انتشار است، درس مهمی به ما می‌دهد: مداخلات انسانی، حتی با بهترین نیت‌ها، می‌تواند پیامدهای طولانی‌مدت و پیش‌بینی‌نشده‌ای بر تکامل موجودات زنده داشته باشد. آفت‌کشی که برای نابودی پشه‌ها ساخته شده بود، در نهایت به ابزاری برای تقویت شنوایی و موفقیت جفت‌گیری آن‌ها در دنیایی که خودمان ساختیم، تبدیل شده است.

مطالعه در پایگاه داده بایوآرکایو منتشر شده است.

ترامپ با نام مدیر امنیت سایبری آمریکا به دردسر افتاد؛ «شان، کجایی؟»

بیشتر بخوانید:

تکامل علیه فریبکاری؛ پرندگان ماده از روی صدای آواز، دست نرهای خیانتکار را رو می‌کنند

تماشاخانه

یوسف مجید‌زاده ؛ کاشف «خط شرق» و «حلقه گمشده تمدن بشریت» در ایران

پل ورسک ؛ یکی از عجیب‌ترین پل‌های جهان و شاهکار مهندسی ۹۰ ساله / آنچه درباره‌اش نمی‌دانید

فیلم های دیگر