چرا علی مطهری نمی‌تواند با تنوع پوشش زنان کنار بیاید؟

     عصر ایران؛ مهرداد خدیر- تعبیر "پوشش‌های ناهنجار" به جای "بی‌حجابی" یا "‌بدحجابی" در نوشتۀ اخیر آقای علی مطهری و تقبیح آنچه سید محمد باقر خرازی در این باره گفته یا پیشنهاد داده بود نشان می‌دهد عرف جامعه چنان تعیین‌کننده است که می‌تواند بر چهره‌ای مانند علی مطهری تأثیر بگذارد که در عین باور به آزادی‌های سیاسی با آزادی اجتماعی و پذیرش تنوع سبک زندگی در نسل جدید کنار نیامده است.

    آقای مطهری نوشته: "صحبت‌های جناب حجت‌الاسلام محمد باقر خرازی درباره مبارزه با بی‌حجابی، به جای آن که در بهبود پوشش‌های ناهنجار مفید باشد، خواست مروّجان خارجی و داخلی بی‌حجابی را تأمین می‌کند. جلوگیری از پوشش‌های ناهنجاری که اخیراً باب شده است، خواست اکثریت قاطع مردم حتی بسیاری از کم حجاب‌هاست و این وظیفه دولت چهاردهم است که در ایجاد این پدیده، خواسته یا ناخواسته نقش داشته است، ولی مبارزه نه با روش آقای خرازی، بلکه با برنامه و تدبیر، و البته کار سختی هم نیست، فقط اراده مبتنی بر عقیده و مسئولیت می‌خواهد که متأسفانه در دولت چهاردهم به دلیل نفوذ فرهنگی برخی اصلاح‌طلبان ضعیف است. در این خصوص نامه‌ای برای رئیس جمهور ارسال کرده‌ام."

    با این حال و به این بهانه 10 نکته را می‌توان یادآور شد:

1. از شهادت دکتر علی لاریجانی رییس شورای عالی امنیت ملی با سابقۀ 12 سال ریاست مجلس شورای اسلامی و 10 سال ریاست صدا و سیما و یک بار نامزدیِ تأیید و دو بار رد‌شدۀ ریاست جمهوری کمتر از 5 ماه می‌گذرد. او داماد خانوادۀ مطهری یا همسر خواهر علی آقای مطهری بود که همراه فرزند خود (خواهر‌زادۀ علی مطهری) در 25 اسفند 1404 هدف ترور اسراییلی‌ها قرار گرفت.

     همچنان روشن نیست موفقیت عملیات تروریستی، ناشی از بی‌احتیاطی و تماس تلفنی فرزند‌شان بوده (‌حسب ادعای سردار کوثری) یا به خاطر تعقیب خود آقای لاریجانی از روز راه پیمایی روز قدس یا احتمالا به سبب تماس همسایه‌ای در لو دادن محل زندگی پنهان در شرق تهران یا شناسایی بر اساس پلاک خودرو یکی از محافظان به خاطر دست‌رسی دشمن به دوربین‌های ترافیکی تهران.

     من و شما که شهروند عادی هستیم اگر شوهر خواهر یا اصطلاحا دامادی داشتیم که محور خانواده بود و او را به اتفاق فرزندی اهل فهم و کمالات و جوان از دست می‌دادیم شاید تا مدت‌ها به هیچ موضوع دیگری نمی‌اندیشیدیم و تنها به لحاظ عاطفی و احساسی درگیر آن دو بودیم. چه رسد به این که او از اهمیت و شهرتی چنین برخوردار بوده باشد و قربانی عملیاتی تروریستی در این سطح شود و جز خود او و معاون امنیتی و فرزند و محافظان، شهروندانی هم در نقاط دیگر هم به ظن اقامت او در آنجا جان خود را از دست بدهند و هوش و حواس‌مان به آن حفره امنیتی احتمالی بود که موجب حادثه شد و تا مدت‌ها به هیچ موضوع دیگر نمی‌اندیشیدیم یا اصل همین بود و اینجا و آنجا یا خاطره می‌گفتیم یا اظهار تاسف یا پی‌گیر چرایی یا این که خواست او چه بود و گرد موضوع دیگری نمی‌چرخیدیم.

   کما این‌که آیت‌الله دکتر محقق داماد که به رغم تفاوت بارز دیدگاه سیاسی با این خانواده (‌خاصه با جوادشان‌) به خاطر آن که خود داماد بزرگ خاندان است هنوز در شوک فقدان آن پدر و پسر است و بیش از لاریجانیِ پدر از لاریجانیِ پسر یاد می‌کند که چون فرزند خود دوستش می‌داشت.

     علی آقای مطهری اما چندان دغدغه‌مند پوشش زنان و دختران است که آن را بر هر امر دیگر مقدم می‌داند یا ترجیح می‌دهد آن سوگ را در خفا بگذراند و در علن درباره حجاب تذکر دهد. غرض این که آن شوک سبب نشده دغدغه اصلی را ولو موقتا فرونهد. البته ممکن است بگویند قصد تعدیل سخنان باقر خرازی را داشته‌اند و بگویند آن شیوه خوب نیست و شیوه دیگر خوب است. تهدید شهروندان جرم است و تهدید او باید تقبیح شود و صحبت از شیوه نیست و اصلا آن شیوه دیگر چیست؟! وقتی طرف قبول ندارد با زور می‌خواهی بقبولانی یا بی‌زور؟ اگر با زور که تفاوت شما با خرازی چیست و اگر بی‌زور بگویید چگونه؟ قضیه روشن است: گروهی پوشش را تابع عرف می‌دانند و گروهی نمی‌دانند و به زور و تحمیل یا یونیفورم واحد برای ۹ تا ۹۰ سال قایل‌اند. شما در زمره کدام دسته‌اید؟ از آرای مرحوم پدرتان صحبت نمی‌کنیم‌. تا آنها را تکرار کنید. خودتان مستقلا چه نظری دارید؟

  ۲. آقای علی مطهری که در آخرین انتخابات سرد مجلس در اسفند ۱۴۰۲ از راه‌یابی به مجلس بازماند، چگونه از جانب اکثریت قاطع مردم و حتی بسیاری از کم‌حجاب‌ها سخن می‌گوید و آنان چنین نمایندگی‌یی را کی و کجا به ایشان دادند؟

   اگر منظور عرف رایج است که اتفاقا همه داریم می‌بینیم و عقل مان می‌رسد و نیاز به یادآوری نیست و آنان که عرف را انکار می‌کردند اتفاقا دیگران بودند. جدای این دولت دقیقا چگونه باید یا می‌تواند "جلوگیری" کند؟ باقر خرازی و امثال او البته شیوۀ خودشان را دارند ولی به نظر ایشان دولت چگونه جلوگیری کند که به فاجعۀ مهسا نیجامد و جامعۀ پسا دی 1404 و جنگ 40 روزه را نشوراند؟

   در دهۀ 60 استخدام دولتی در کار بود و خانواده‌ها گاهی از سر تظاهر به نماز جمعه هم می‌رفتند تا مأمور تحقیقات که آمد و از همسایه پرسید در گزینش مردود نشوند. حالا چه؟ استخدام دارید؟ زمین می‌دهید؟ تسهیلات می‌دهید؟ وقتی همه امکانات و تسهیلات در انحصار خودی‌هاست و با سهمیه مدرسه و دانشگاه می‌روند و با سهمیه استخدام می‌شوند و حقوق می‌گیرند. باقی آدم‌ها را با چی می‌خواهید تهدید کنید و آن جلوگیری چگونه باید باشد که برای طرف بصرفد تن به تحمیل و زور بدهد؟

3‌. علی مطهری کتاب " مسألۀ حجاب" استاد شهید را به قانون اساسی خود بدل کرده و انتظار دارد جامعه 50 سال بعد از آن کتاب مانند آن بپوشد و بیندیشد. حال آن که به وضوح پیداست دختران جوانی بر اساس اعتقاد و باور شخصی یا تعلقات خانودگی یا به قصد پیام سیاسی چادر پوش‌اند و حضور آنان طی چند ماه بعد از 9 اسفند در اجتماعات مختلف بسیار محسوس بوده و دیگرانی هم البته نیستند و هر دو هم به چشم می‌آیند و دولت در هر دو نقشی نداشته است.

   دولت اگر بتواند خدمات خود را در وضعیت محاصره دریایی و زد‌و‌خوردهای نظامی بعد از آتش بس ادامه دهد و کمی از روند تصاعدی قیمت‌ها جلوگیری کند احساس فتح و ظفر دارد و دیگر به برخورد با زنانی نمی‌رسد که پوشش کمتری به نسبت مجریان صدا و سیما دارند و به این مقوله باور هم ندارد و این به نفوذ فرهنگی برخی اصلاح‌طلبان ربطی ندارد.

   البته تعبیر اخیر آقای مطهری کژتابی هم دارد چون مشخص نیست مراد از نفوذ، تأثیرگذاری است یا پروژه نفوذ؟ توصیف است یا طعنه؟

    اگر آقای مطهری و امثال او باور کنند سه عرصه داریم: خصوصی و عمومی و رسمی و این سه شبیه هم نمی‌شوند بسیاری از سوء تفاهم‌ها حل می‌شود.  در واقع جنگ بر سر مالکیت خیابان و میدان است در حالی که خیابان نه خانه است و نه اداره و ضوابط آن تابع عرف است و نگاه مردم به همدیگر بیشترین کنترل است. آن که هنجار معمول را زیرپا می‌گذارد در واقع خود را در معرض آسیب قرار داده و آن که انتظار دارد اکثریت مطابق حداکثر مورد انتظار او عمل کنند آب در هاون می‌کوبد چون اعتنا نمی‌کنند. اغلب انگیزه سیاسی ندارند ولی آنها که این امکان را دارند چرا از آن استفاده نکنند؟ وقتی با عقب و جلو رفتن روسری یا کنار نهادن آن می‌توانند بگویند چقدر جسما و روحا خسته شده‌اند و زندگی قالبی و ترویجی صدا و سیما را نمی‌خواهند از این فرصت صرف نظر نمی‌کنند. 

4. نامۀ آقای مطهری سربسته است و نمی‌دانیم دقیقا چی نوشته اما اگر مانند پدرشان به نامۀ چارلی چاپلین به دخترش یا قصۀ آندولس اشاره کرده‌ باید یادآور شد آن نامه و آن داستان هیچ یک واقعی نیست. اولی زادۀ ذهن روزنامه‌نگاری به نام فرج‌الله صبا در اوایل دهه ۵۰ است (در نشریۀ روشنفکر) و گویا شهید مطهری آن را واقعی پنداشته و در مقدمه نقل کرده و ماجرای آندلس هم بر اساس تحقیق دکتر رسول جعفریان محتوای یک رمان از نویسندۀ مصری است که در ایران واقعۀ تاریخی تصور شده است.

5. باور شخصی مسعود پزشکیان مشخص و از چادر دختر او پیداست و خود نیز گفته همسر مرحوم خود را از میان دانشجویان مذهبی انتخاب کرد و یکی به این دلیل که چادری بود اما این به معنی تحمیل به دیگران نیست. در باور او وظیفۀ اصلی دولت تأمین معیشت است و تبلیغ دین کار روحانیون است و یکی دوبار هم گفته 85 میلیون جمعیت داریم و 85 هزار مسجد. یعنی ۸۵ هزار تن از معممان و مبلغان می‌توانند در یک مسجد برای هزار نفر تبلیغ کند. آقای مطهری هم اگرچه معمم نیست ولی می‌تواند این کار را در مسجد قبای خیابان شریعتی انجام دهد هر چند مساجد از مسجدرو جوان اغلب خالی شده و تدبیر پخش مستقیم نماز جماعت از تلویزیون هم کارگر نیفتاده و بیشتر پیرانی نشسته بر صندلی و خلوتی صف‌ها در شهرهای غیر زیارتی و مساجد کمتر مشهور جلب توجه می‌کند.

  با این همه به نظر می‌رسد هر قدر علی مطهری دنبال ظواهر دین است و خصوصا حجاب پزشکیان اما تشنه عدالت است هر چند گرفتار جنگ و مدیریت تنگه هرمز و هزار گرفتاری غیر متعارف شده چندان که به جای جست‌و‌جوی آرمان‌های خود از بام تا شام باید به فکر تأمین کالابرگ باشد چون چند برابر شدن اقلام اساسی با وعدۀ جبران در کالابرگ صورت پذیرفت و اخلاقا و شرعا در انجام این امر متعهد است. دختران و زنان ایرانی یا خود به آن درجه از آگاهی رسیده‌اند که کجا چی بپوشند و کجا نه یا پدر و برادر و همسر و دوستی دارند که در قبال آنها حساس‌اند و نوبت به علی آقای مطهری نرسد.

6. این اشاره هم خالی از لطف نیست که هر دو ( مطهری و پزشکیان) نمایندۀ منتقد و متفاوت مجلس بودند که در عین وفاداری به نظام و رهبری از جنس دیگر نمایندگان نبودند. هیچ یک البته اصلاح طلب در معنی تراز آن نبودند اما از اصول‌گرایان هتاک به خاتمی و روحانی و هاشمی هم کاملا فاصله داشتند و به خاطر همین در مجلس دهم که کمی فضا بازتر شده یا مردم مشارکت کردند و همان نمایندگان باقی مانده از قلع و قمع‌های آقای جنتی را برگزیدند این دو نایب رییس مجلس شدند.

با این حال راهی که هر دو بعدتر پیمودند متفاوت بود. شاید به این خاطر که پزشکیان از لاک دهه‌های 60 و 70 بیرون آمد و علی مطهری نه و تفاوت‌شان به رغم شباهت‌های قبلی بعد از جنبش مهسا در 1401 بیشتر خود را نشان داد.

خود ساخته بودن یکی و آقازادگی دیگری یا سر و کار داشتن پزشکیان پزشک با واقعیت‌ها و علی مطهری فلسفه‌خوانده با امور انتزاعی هم در این تفاوت البته بی‌تأثیر نبود.

7. این که امام جمعه‌ها دوباره سراغ سوژۀ حجاب رفته‌اند قابل درک است. احتمالا از اظهار نظر دربارۀ مذاکره و انتقام و تنگه هرمز منع شده‌اند یا خوراک سیاسی و تبلیغی دریافت نکرده‌اند یا اساسا حرف دیگری بلد نیستند و بعید است برای خطبه های تکراری و ملال آور ساعتی مطالعه کنند. آقای مطهری اما نیاز به تکرار رفتار آنها ندارد خاصه این که طرفدار مذاکره است و به شکل متعارف ضد آمریکایی نیست.

8. درست است که به لطف نهادهای متعدد بودجه گیر و بودجه خوار کتاب "مسأله حجاب" شهید مطهری همچنان چاپ و فروخته می‌شود ولی اگر ما در نوجوانی از کتاب‌فروشی محمدی شاه‌آباد خریدیم اکنون بعید است مشتریان عادی دنبال آن باشند و چاپ 130 و بیشتر به خاطر قراردادهای تکرار شونده با نهادها و دانشگاه‌ها و پادگان‌هاست.

   (راستی، در آن کتاب و در کنار برخی اجبارها پاره‌ای رفع محدودیت‌ها و مشخصا در توصیف کنیز هم آمده. آیا این بخش‌ها را هم در جامعۀ امروز قابل اجرا می‌دانند؟) 

  9. خیابان در اختیار دولت نیست ولی در مدرسه و اداره و دانشگاه همچنان لباس فرم زنان را شاهدیم. از این نظر نباید نگران باشند. از سوی دیگر آقای مطهری دقیقا چی را از دولت آقای پزشکیان مطالبه کرده در حالی که تبدیل کم‌حجابی به بدحجابی در دولت مرحوم رییسی و از ۱۴۰۱ به بعد اتفاق افتاد و برخی به طعنه از آن به عنوان مهم ترین دستاورد آن دولت یاد می‌کنند ولی ایشان به این دولت نسبت می‌دهد و از عقربه را از ۱۴۰۱ دوسال جلو می آورد و به ۱۴۰۳ می‌رساند. اصلا اگر در آن دولت نبود که مجلسیان به این صرافت نمی‌افتادند با قانونی موهن آب رفته را به جوی بازگردانند ولی پزشکیان روی کار آمد و زیر این بار نرفت. اصلاح‌طلبان هم طبعا نه تنها نفوذ فرهنگی در آن دولت نداشتند که مغضوب هم بودند. بالاترین نفوذ را در دولت مرحوم رییسی همسرشان داشت که گاهی هم خیلی پررنگ درباره حجاب موضع می‌گرفت.

  بنا بر این نسبت دادن به ضعف این دولت که هزار گرفتاری دیگر دارد درست نیست و حتی شاید بتوان گفت قلب واقعیت شده و شاید در نامۀ سرناگشوده آمده باشد. پزشکیان هم نگفت آن قانون را اجرا نمی‌کند بلکه گفت آن را بر هم زننده نظم و امنیت و آرامش جامعه می‌داند و قادر به اجرا نیست و شورای عالی امنیت ملی هم بر این نظر صحه گذاشت. آقای مطهری اما برای این که همکار دیروز خود در مجلس را نرنجاند پای اصلاح طلبان را به میان کشیده که مرغ عزا و عروسی شده‌اند.

10. با همه این احوال خوشا به حال آقای مطهری که در حال و هوایی دیگر است. چون اغلب مردم در تأمین معاش روزانه مانده‌اند تا جایی که چهار قلم خرید از سوپری سر خیابان سر به میلیون می‌زند و به خاطر همین به تراوش‌های ذهن ایشان و هم فکران‌شان در این فقره بی‌اعتنایند. 

  نسل تغییر کرده ولی او همچنان اصرار دارد همه را با آموزه‌های پدر به راه راست هدایت کند در حالی که نسل خود او هم بیشتر تحت تاثیر آموزه‌های شریعتی بود تا مرحوم مطهری کما این‌که مخالفان وقوع انقلاب ۵۷ شریعتی را متهم می‌کنند و نه مطهری را در حالی که اولی نزدیک دو سال قبل از انقلاب درگذشت و دومی دوماه بعد از انقلاب ترور شد.

   سخن از شریعتی به میان آمد جا دارد یادی شود از تعبیر مشهور او:  " خدایا تو چگونه زیستن را به من بیاموز چگونه مردن را خود خواهم آموخت." می‌دانم آقای مطهری به او علاقه ندارد و از این حیث با آقای غنی‌نژاد شبیه است اما غرض این است که شبیه همان جمله بگوییم دولت و حکومت زندگی عادی مردم را تأمین کند، چگونه پوشیدن را خود می‌دانند و با لحن شریعتی: تو نان و آب و هوای پاک و برق و گاز و بهداشت و امنیت را تامین کن. چگونه پوشیدن و تذکر به دختر و خواهر و مادر و مادربزرگ و محبوبه و یار و همسر را می‌دانند!

   هر چند همان زیستن و مردن هم کاربرد دارد چون در تلویزیون آقایان جبلی و جلیلی از بام تا شام درباره چگونه مردن و نه چگونه زیستن گفته می‌شود.  

   همچنین می‌توان یادآور شد رهبری نظام هم در دو سه پیام دو سه بار تصریح کرده تفاوت‌های اجتماعی را برجسته نکنید. روشن است که آقای مطهری خواهد گفت من هم از تفاوت‌ها ننوشتم بلکه از برهنگی و ناهنجاری نوشتم. اما آخر این چه برهنگی و ناهنجاری‌یی است که به چشم او می‌آید ولی مردم غافل‌اند یا دغدغه نخست‌شان نیست و دارند این زندگانی یا زنده‌مانی را ادامه می‌دهند. این چه نگاهی است که به مردمی چنین نجیب دارید؟ چرا فکر می‌کنید بیش از خودشان نگران‌شان هستید؟ خیلی از کار به دستان اگر سهمیه و حقوق دولتی و بن خرید فروشگاه زنجیره‌ای نباشد قادر به چرخاندن زندگی نیستند ولی مردم عادی هم با جنگ می‌سازند هم با تورم افشار گسیخته هم تابلوهای پایین‌کشیده بانک آینده جلوی چشم‌شان است که هزار معنی پشت آن است و  هم این صدا و سیما را تحمل می‌کنند و هم نانی بر سر سفره می برند پاکیزه‌تر از کثیری از مدعیان. این مردم از هر صنف و سنخ و سِلک که هستند سزاوار احترام‌اند نه تشنه هدایت. 

   نکته اصلی اما این است: بی‌هیچ تردیدی متوسط هوش مردم خاصه طبقۀ متوسط درگیر با کاهش قدرت خرید از متوسط هوش کار‌به‌دستان بالاتر است و نیاز به تذکر آنان ندارند. اگرچه اظهار نظر حق همه است اما این که برای دولت مأموریت و وظیفه تعریف کنید امری است جداگانه و خوش‌بختانه مسعود پزشکیان راه خود را می‌رود و به هسته بیش از پوسته توجه دارد و می داند که جامعه متنوع است و نمی‌شود غالب آنان را در یک قالب ریخت. 

تداوم پوشش رایگان بیمه سلامت روستاییان برای دهک‌های یک تا پنج در تهران

بیشتر بخوانید:

علی مطهری: دولت باید درباره حجاب نظارت بدون سخت گیری داشته باشد

سخنان جنجالی علی مطهری درباره حجاب و مشروبات الکلی

تماشاخانه

پارتیا، افسانه «آن‌شیگائو»؛ سفر شاهزاده ایرانی به چین / سوغات او یک دین بود

ساعت ۸:۱۵ ششم اوت ؛ هیروشیما / وقتی شهر در دیگ قیر می‌جوشید

فیلم های دیگر