پشت پرده سفر قاآنی و قالیباف به عراق/ چانه‌زنی برای حشدالشعبی؟

جعفر یوسفی
روزنامه خراسان 

سفر قالیباف به بغداد در حالی انجام شد که قدرت‌های منطقه‌ای در حال تعیین قواعد دوره پس از جنگ‌اند. ایران پس از آن‌که در یک جنگ نامتقارن، برآورد آمریکا و متحدانش از توان مقاومت خود را برهم زد، اکنون می‌کوشد دستاورد میدان را به ترتیبات سیاسی و امنیتی پایدار تبدیل کند. بغداد، پس از بیروت، دومین نقطه حساس این معماری است. 

در نظم در حال شکل‌گیری، یک سوی میدان آمریکا، عربستان و دولت‌هایی قرار دارند که امنیت منطقه را بر مهار بازیگران مقاومت و وابسته‌کردن کشورهای عربی به چتر امنیتی واشنگتن بنا می‌کنند. سوی دیگر، ایران می‌کوشد نظمی را تثبیت کند که در آن، نیروهای مقاومت نه بازیگرانی موقت و قابل حذف، بلکه بخشی از موازنه قدرت و ساختار بازدارندگی کشورها شناخته شوند. 

نخستین آزمون این راهبرد در لبنان دیده شد. تهران در تفاهم اسلام‌آباد کوشید توقف حمله اسرائیل و حفظ تمامیت ارضی لبنان را در بند نخست تفاهم بگنجاند؛ بندی که عملاً مانع تحمیل نظم مطلوب اسرائیل بر جنوب لبنان و حذف حزب‌ا… از معادله امنیتی این کشور می‌شد. اکنون عراق با مسئله‌ای مشابه، اما در قالبی متفاوت روبه‌روست: دولت علی الزیدی زیر فشار واشنگتن، برای حصر سلاح در دست دولت ضرب‌الاجل تعیین کرده، درحالی‌که گروه‌های اصلی مقاومت، خلع سلاح کامل را به معنای برهم‌خوردن موازنه بازدارندگی عراق می‌دانند. 

تنها هشت روز پیش از ورود قالیباف، اسماعیل قاآنی در سفری اعلام‌نشده به بغداد رفت. براساس گزارش منابع عراقی، پیام او به فرماندهان عراقی این بود که از رویارویی مسلحانه با دولت پرهیز کنید. این پیام را نباید مقدمه بستن دست مقاومت دانست، هدف جلوگیری از جنگ داخلی در عراق و انتقال پرونده از خیابان به میز سیاست بود. قاآنی مأمور این پروژه شد تا قالیباف بتواند از مسیر گفت‌وگو با دولت، پارلمان و رهبران سیاسی عراق، برای تثبیت جایگاه مقاومت در ساختار امنیتی آینده چانه‌زنی کند. 

آغاز سفر قالیباف با برگزاری یک نشست خبری دقیقا در محل شهادت سردار سلیمانی و ابومهدی المهندس نشان داد، که مقاومت یکی از ارکان قدرت عراق است. بنابراین، موضوع گفت‌وگو نه اصل موجودیت مقاومت، بلکه چگونگی تنظیم رابطه آن با دولت عراق است؛ الگویی که می‌تواند بخشی از تسلیحات را زیر نظارت رسمی قرار دهد، عملیات مستقل را محدود کند، اما ظرفیت بازدارندگی حشدالشعبی را از میان نبرد. 

همچنین روزنامه الشرق‌الاوسط نیز به نقل از منابع عراقی از پیشنهادهایی برای «تجمید» یا «پنهان‌سازی» تسلیحات مقاومت به‌منظور جلوگیری از برخورد مستقیم دولت خبر داده است؛ البته چون گزارش بر منابع ناشناس متکی است، باید آن را قرینه دانست، نه واقعیت قطعی. 

تهران در این چانه‌زنی یک اهرم مهم اقتصادی نیز در اختیار دارد. بخش اصلی نفت عراق از پایانه‌های جنوبی بصره صادر می‌شود و برای رسیدن به بازار جهانی باید از هرمز عبور کند. اختلال در این مسیر، درآمدهای بغداد و حتی توان دولت در پرداخت حقوق کارمندان را تحت فشار قرار داده است. از همین رو هیبت الحلبوسی رئیس پارلمان عراق رسماً از قالیباف خواست برای نفتکش‌های عراقی وضعیت ویژه قائل شود. 

اعطای این امتیاز می‌تواند هسته یک تفاهم بزرگ‌تر باشد: ایران از فشار هرمز بر اقتصاد عراق می‌کاهد و در مقابل، بغداد با نظمی همراه می‌شود که حشدالشعبی را به‌عنوان بخشی از قدرت ملی عراق حفظ می‌کند. پروژه قالیباف در بغداد، تبدیل قدرت مقاومت از یک پرونده منازعه‌ساز داخلی به یکی از پایه‌های نظم امنیتی پساجنگ است.

یوتیوبر شدن سخت‌تر میشه

بیشتر بخوانید:

قالیباف: اگر مردم گرسنه باشند دوام نمی‌آوریم

تماشاخانه

بفرمایید جنوب ؛ پیاده‌روی در حمام داغ و تخم‌مرغ با طعم آسفالت

یک جرعه آب برای هدهد؛ یک گودال مرگ برای کل و بزها / دو تصویر از یک ماجرا

فیلم های دیگر