فیلم بیشتر »»
کد خبر ۱۱۹۰۶۹۰
تعداد نظرات: ۴ نظر
تاریخ انتشار: ۱۴:۳۹ - ۱۹-۰۶-۱۴۰۵
کد ۱۱۹۰۶۹۰
انتشار: ۱۴:۳۹ - ۱۹-۰۶-۱۴۰۵
نقدی بر یک یادداشت «ادیسه ما و ادیسه آنان»

«ادیسه» برای خودشان، «۳۰۰» برای ما

عکس یادداشت
چرا خشایارشا، پادشاه یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان باستان، در یکی از پرمخاطب‌ترین تصاویر سینمایی معاصر (دومین قسمت از فیلم 300) تا این اندازه از واقعیت تاریخی خود فاصله می‌گیرد؟

عصر ایران؛ سعید خاتمی - در حاشیه یادداشت «ادیسه ما و ادیسه آنان» که اخیراً در عصر ایران منتشر شد، یک نکته برایم محل تأمل بود؛ آنجا که نویسنده در نهایت به این نتیجه می‌رسد که شاید اساساً نباید جهان را به «شرق» و «غرب» تقسیم کرد و آثار بزرگ ادبی را باید متعلق به کل بشریت دانست.

در قلمرو ادبیات، این حرف نه‌فقط قابل‌قبول، که زیباست. ادیسه می‌تواند برای منِ ایرانی هم معنا داشته باشد و شاهنامه نیز می‌تواند برای انسانی در اروپا یا آمریکا اثری جهانی باشد. ادبیات بزرگ، اگر واقعاً بزرگ باشد، از مرز جغرافیا عبور می‌کند.

اما جهان روایت و قدرت به این سادگی نیست.

چند روز پیش هنگام تماشای «ادیسه» دوباره به همین موضوع فکر کردم. اینکه هالیوود هنوز حاضر است برای بازسازی یکی از کهن‌ترین روایت‌های خود، صدها میلیون دلار هزینه کند و اسطوره‌ای چند هزار ساله را با زبان تصویری امروز دوباره به جهان عرضه کند.

ناخواسته به شاهنامه فکر کردم؛ به رستم، سهراب، سیاوش، افراسیاب و انبوه روایت‌هایی که اگر پشتوانه صنعتی و رسانه‌ای قدرتمندی داشتند، شاید امروز بخشی از حافظه تصویری جهان بودند.

ما داستان کم نداریم. مشکل، نداشتن قدرت روایت است.

تصویری که از خشایار شاه در فیلم ۳۰۰(ظهور یک امپراطوری) بازنمایی شده است

فیلم ۳۰۰(ظهور یک امپراطوری)

و اینجاست که بحث «شرق و غرب» دوباره برمی‌گردد.

اگر واقعاً این مرزبندی در جهان امروز بی‌معنا شده، چرا فیلمی مانند «۳۰۰» هنوز می‌تواند نبرد ایران و یونان را به شکلی بازسازی کند که یک‌سو زیبا، انسانی، قهرمان و فردیت‌مند باشد و سوی دیگر تیره، عجیب، بی‌چهره و گاه هیولاوار؟

چرا خشایارشا، پادشاه یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان باستان، در یکی از پرمخاطب‌ترین تصاویر سینمایی معاصر تا این اندازه از واقعیت تاریخی خود فاصله می‌گیرد؟

و چرا سال‌ها بعد، یک سیاستمدار آمریکایی می‌تواند دقیقاً از همان تصویر فرهنگی برای رساندن یک پیام سیاسی استفاده کند؟

اینجا دیگر فقط پای ادبیات در میان نیست. پای قدرت روایت در میان است.

تمدن‌ها شاید در قلمرو تجربه انسانی به یکدیگر نزدیک شوند، اما در میدان سیاست، رسانه و حافظه تاریخی هنوز «ما» و «آن‌ها» ساخته می‌شود. هنوز قهرمان انتخاب می‌شود، هنوز دیگری چهره‌پردازی می‌شود و هنوز گذشته می‌تواند برای سیاست امروز دوباره مصرف شود.

به همین دلیل، نمی‌توان خیلی ساده گفت «شرق و غربی وجود ندارد».

شاید دقیق‌تر این باشد که بگوییم انسان شرقی و غربی در درد، عشق، ترس، شکست و امید تفاوت بنیادینی ندارند؛ اما شرق و غرب در سیاست روایت، در صنعت فرهنگ و در بازنمایی تاریخی همچنان واقعیت دارند.

دیدن «ادیسه» برای من بیش از آنکه حسرت یک فیلم باشد، حسرت یک توانایی بود؛ توانایی تبدیل حافظه تاریخی به تصویر جهانی.

ما رستم کم نداریم.

مشکل این است که اگر خودمان رستم را روایت نکنیم، دیگران خیلی راحت‌تر خشایارشا را برایمان روایت می‌کنند.

ارسال به دوستان
انتشار یافته: ۴
در انتظار بررسی: ۳۹
غیر قابل انتشار:
محمد
Iran (Islamic Republic of)
۱۷:۲۱ - ۱۴۰۵/۰۶/۱۹
14
67
وقتی خودت تاریخ پرشکوه کشورت رو روایت نکنی خب اونا به دلخواه خودشون روایت میکنن حالا تو هی برو مختار بساز
ناشناس
France
۱۷:۴۰ - ۱۴۰۵/۰۶/۱۹
4
37
بسیار زیبا و البته غم انگیز
ناشناس
Iran (Islamic Republic of)
۱۷:۵۴ - ۱۴۰۵/۰۶/۱۹
2
20
بسیار عالی
سپاسگزارم
ایرانی
Iran (Islamic Republic of)
۱۸:۱۷ - ۱۴۰۵/۰۶/۱۹
10
34
متن بجایی بود که خیلی از ایرانی ها از جمله من سال هاست گه گاهی فکر همچین چیزی درگیرمان کرده اما متاسفانه با وجود قانون و شرایط سرکوبگرانه که تو بحث فرهنگی تو کشور بوده هیچکس نمیتونه رویای ساخت تولید همچنین چیزی رو چه داخل چه خارج از کشور به انجام برسونه چون دیدگاهی که ازمون تو دنیا هست با ساخت اثر فرق داره و کسی باور نمیکنه که زمانی که بودیم الان چه هستیم
captcha
تصویری از «میرزا مهدی، فرمانده لشکر لاریجان» در دوران ناصرالدین شاه پژوهش جدید: فشار خون بالا می‌تواند آرتروز را تشدید کند معماری بقا در اقیانوس: چرا همه‌ی خانه‌های برمودا سقف سفید و پلکانی دارند؟(+عکس) ۱۰ کشوری که جمعیت فوق‌ثروتمندها طی ۵ سال آینده بیشترین افزایش را خواهد داشت (+اینفوگرافیک) ادعای وزیر دفاع انگلیس: ایران تهدیدی برای ما و متحدانمان است بیانیه وزرات امور خارجه درباره خروج نیروهای آمریکایی از عراق پزشکیان: دولت برای مدیریت شرایط ویژه آرایش جدید گرفته است راز نوبل ادبیات ؛ چرا مدعیان هر سال غافلگیر می‌شوند؟ خبر خوش برای کارگران شهرداری کرمان؛ کلید خانه‌دار شدن با «خانه امید» نماینده ایران در اسکار ؛ انتخابی که از روز اول باخته است افت ۲ متری تراز آب خزر توصیه پلیس فتا پس از کلیک روی لینک آلوده ناوتیلوس؛ نخستین زیردریایی هسته ای جهان که جنگ زیر آب را متحول کرد (+عکس) اگر به سلامت روده اهمیت می دهید، این 5 مکمل را بشناسید این خانه در دولت آباد اصفهان / برنده جایزه معمار 1404 گروه مسکونی تک واحدی (+تصاویر)