ما از آدم‌ها نمی‌ترسیم، از «همیشه در دسترس بودن» خسته‌ایم

انسان مدرن در دنیایی زندگی می‌کند که مرزهای میان ارتباطات دیجیتال و زندگی خصوصی درهم آمیخته است؛ فضایی که با فشار «همیشه در دسترس بودن» همراه شده و زنگ تلفن یا پیام خوانده‌نشده را برای بسیاری به منبعی از اضطراب تبدیل کرده است. در این میان، فرهنگ ارتباطات دیجیتال چالش‌های تازه‌ای را برای سیستم عصبی و سلامت روان به همراه داشته است.

سمانه صومعلو، روانشناس در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان این‌که در دنیای امروز که برای ارتباط‌گیری طراحی شده، زنگ تلفن یا پیام خوانده‌نشده برای بسیاری به منبعی از اضطراب تبدیل شده است، گفت: در دل زندگی دیجیتال تناقض عجیبی شکل گرفته است؛ ابزارهایی که برای نزدیک‌کردن آدم‌ها ساخته شده‌اند، حالا گاهی خودشان به منبع اضطراب در ارتباطات تبدیل می‌شوند. شاید یکی از دلایلش این باشد که این ابزارها برای «دسترسی‌پذیری» طراحی شده‌اند، نه برای آرامش ما.

وی افزود: زنگ تلفن را در نظر بگذرید، در گذشته نامه‌ها می‌رسید و زمانی که آماده بودیم آن‌ها را باز می‌کردیم، ارتباط دارای ریتم و فاصله بود، اما امروز تماس و پیام می‌تواند بدون مقدمه وارد لحظات ما شود، وسط کار، استراحت یا حتی میان یک کار فکری که داریم. تلفن از ما می‌خواهد همان لحظه از کاری که در آن هستیم دست بکشیم و به ارتباط دیگری پاسخ دهیم.

این روانشناس خاطرنشان کرد: هر اعلان می‌تواند مطالبه‌ای برای توجه، زمان و حتی ارائه پاسخ‌های سریع و فوری باشد. وقتی این مطالبات از چند پلتفرم، چند گروه و چند نفر به‌طور هم‌زمان بیاید، ذهن ما دیگر آن‌ها را فقط گفت‌وگو نمی‌بیند، بلکه گاهی آن‌ها را همچون باری از تعهدات انباشته تجربه می‌کند؛ تعهداتی که هر کدام گوشه‌ای از ذهن را اشغال کرده‌اند.

«حالت آماده‌باش» مداوم بدن در برابر زنگ‌ها و اعلان‌ها

صومعلو با اشاره به فشار فرهنگ «همیشه در دسترس بودن» بر سیستم عصبی و مرزهای روانی، تصریح کرد: زمانی در دسترس بودن به‌معنای مشخصی بود، مثلا از صبح تا عصر در محل کار، دفتر یا شرکت بودیم و افراد می‌توانستند با ما تماس بگیرند. اما امروزه این وضعیت تغییر کرده و به «همیشه در دسترس بودن» در همه جا تبدیل شده است؛ وقتی می‌خوابیم، سر میز غذا هستیم، به پیاده‌روی می‌رویم یا در تعطیلات به سر می‌بریم، گوشی همیشه کنار ماست.

وی افزود: در این شرایط بدن ما باید مرتبا آمادگی این را داشته باشد که هر لحظه تماس یا اعلانی دریافت کند و خود را با آن تنظیم کند. وقتی این حالت به وجود می‌آید، حتی در برخی لحظات استراحت نیز، بدن ما منتظر است که مبادا کسی زنگ بزند؛ اینجا نوعی «حالت آماده‌باش» داریم. این حالت آماده‌باش، مدام باعث ایجاد خستگی، تحریک‌پذیری، دشواری در تمرکز و حس کامل استراحت‌نکردن در ما می‌شود. به‌همین دلیل، با لرزش گوشی یا آمدن پیامک و اعلان از پلتفرم‌های مختلف، بدن ما واکنشی شبیه به «واکنش هشدار» از خود نشان می‌دهد پیش از آنکه حتی بدانیم پیام از طرف چه کسی است، چه موضوعی دارد و چه چیزی می‌خواهد.

صومعلو خاطرنشان کرد: از آن طرف، مرزهای روانی نیز در حال کمرنگ‌شدن هستند. قبلا بین کار و خانه و بین جمع و تنهایی، دیوارها و مرزهای مشخصی وجود داشت، اما حالا تلفن‌های همراه ما این قلمروها را به‌هم وصل کرده‌اند. پیام کاری می‌تواند نصفه‌شب بیاید، پیام‌های گروه‌های مختلف در تعطیلات می‌رسد و یک تماس وسط استراحت‌مان برقرار می‌شود که همه از یک مسیر می‌رسند. وقتی نقش‌های مختلف زندگی از یک کانال به سراغ ما می‌آیند، جداسازی آن‌ها از همدیگر دشوار می‌شود و ذهن فرصت کمتری پیدا می‌کند که از یک نقش به نقش دیگر منتقل شود.

این روانشناس اظهار کرد: نتیجه این روند آن است که ذهن کم‌کم جای خصوصی و کاملا بدون انتظار را از دست می‌دهد، فضایی که در آن مجبور نباشد منتظر کسی یا پیامی باشد و فقط مخصوص خودش باشد. شاید حتی می‌توان گفت یکی از مهم‌ترین نیازهای امروز ما همین «جای خالی بدون انتظار» است.

وی در پایان تصریح کرد: به‌همین دلیل، هرچه یک پیام بدون پاسخ بیشتر بماند، پاسخ‌دادن به آن دشوارتر می‌شود، درست مانند بدهی‌ای که بهره‌اش اضطراب است. پس اگر بخواهیم خلاصه بگوییم، مساله همیشه این نیست که ما از آدم‌ها یا از ارتباط با آن‌ها می‌ترسیم، بلکه گاهی از این «بی‌مرزی» خسته شده‌ایم، از اینکه همیشه باید در دسترس باشیم بدون اینکه فرصتی برای انتخاب زمان و حتی آمادگی داشته باشیم. در دسترس بودن هرگز به‌معنای موظف بودن به پاسخ فوری نیست.

فروش سخت سینمای فرانسه در آمریکا ؛ بحث تجاری است نه فرهنگی!

تماشاخانه

باران آمد ، هشدار هم دادند ولی دوباره ایران غافلگیر شد / ببینید باران شنبه چه کرد

درباره پرویز ثابتی ، قصاب اداره سوم ساواک چه می‌دانیم ؟

فیلم های دیگر