عصر ایران - میانجیگری قطر برای دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا در روزهای اخیر شدت گرفته و دوحه از پیشرفت در تلاشهای دیپلماتیک خبر میدهد. در مقابل، تهران میگوید در حال حاضر مذاکرهای با واشنگتن جریان ندارد. آمریکا نیز فعلاً از حملات تازه خودداری کرده است.
بنابراین نشانههایی از تحرک دیپلماتیک وجود دارد، اما هنوز توافق نهایی یا ازسرگیری مذاکرات مستقیم تأیید نشده است و آینده در هاله ای از ابهام استراتژیک قرار دارد.
محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر، در واشنگتن با جیدی ونس و سپس دونالد ترامپ دیدار کرد. موضوع اصلی، کاهش اختلافات ایران و آمریکا و پیشبرد توافق احتمالی بود.
وزارت خارجه قطر هم رسماً اعلام کرد تلاشهای میانجیگری شتاب گرفته و هر دو طرف به راهحل دیپلماتیک واکنش مثبت نشان دادهاند. بااینحال، جزئیات توافق احتمالی هنوز نهایی نشده است.
این که چشم انداز مثبت است، اگر قبل از جنگ می توانست به تنهایی امیدبخش باشد، ولی بعد از دو جنگ اخیر، این قبیل اظهارات دیپلماتیک، جدی گرفته نمی شوند و مردم منتظر رویدادی واقعی هستند.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، که عملاً پرونده مذاکره/جنگ با آمریکا در دستان اوست به صراحت گفته است: هیچ مذاکرهای با آمریکا در جریان نیست و تهران منتظر پاسخ روشن واشنگتن به شروط هفتگانه خود است. او همچنین خبر برگزاری نشست قریبالوقوع در قطر را رد کرد.
بر اساس گزارش رویترز و بلومبرگ، ترامپ پس از دیدار با نخستوزیر قطر تمایل خود را به ادامه مسیر دیپلماتیک نشان داده و فعلاً از حملات جدید خودداری کرده است. این تصمیم به معنای توافق قطعی یا کنارگذاشتن گزینه نظامی نیست.
درحالی که ترامپ گفته است از حملات جدید خودداری می کند، مشاور قالیباف گفت آتش سوزی شب گذشته پارس جنوبی بر اثر حمله آمریکا بوده است. شب گذشته سکوی گازی SPD14D با ظرفیت تولید ۱۴.۵ میلیون مترمکعب از ۷۰۰ میلیون مترمکعب تولید کل پارسجنوبی دچار آتشسوزی شد.
رسانههای ایران روز سهشنبه از حمله نیروهای ایرانی به جزیره کوچک «دیدامار» در عمان خبر دادند. این جزیره خالی از سکنه در نزدیکی ورودی خلیج فارس قرار دارد و تجهیزات ناوبری و یک فانوس دریایی در آن مستقر است.
طرح دو روزه ایران، پیشنهادی برای کاهش تنش با آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۴۸ ساعت است. در این طرح، آمریکا باید ابتدا اقداماتی مانند رفع محاصره دریایی و کاهش فشار تحریمها انجام دهد و ایران در مقابل، تنگه هرمز را بازگشایی کند.
این پیشنهاد در جریان میانجیگری قطر مطرح شده و نسخه فشرده طرح هفتمرحلهای قبلی ایران است.
شبکه العربیه به نقل از منابع اگاه ادعا کرده ترامپ با غنی سازی داخل ایران در چارچوب توافق بزرگتر موافقت کرده است. این یعنی ترامپ با تغییر اساسی موضع خود، زمینه را برای توافق با ایران فراهم کرده است.
براساس این خبر، ترامپ با غنی سازی 3.6 درصد در خاک ایران موافقت کرده و در مقابل، ایران هم به بازرسان آژانس اجازه می دهد از تاسیسات اتمی مورد حمله قرار گرفته در جنگ های اخیر، بازرسی کنند. بازگشایی تنگه هرمز، آزادسازی 6 تا 9 میلیارد دلار پول های توقیف شده ایران و رقیق سازی ذخایر اورانیوم غنی شده در سطح بالای ایران نیز از دیگر بخش های پیشنهادی این توافق است.
دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت که حتی یک ذره از مواد غنی سازی شده هسته ای را از خاک ایران خارج نخواهیم کرد.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در گفت وگو با شبکه المیادین افزود: به دوستان روس اعلام کردیم که مواد غنی سازی شده در داخل ایران باقی خواهد ماند و ما خودمان از آن استفاده خواهیم کرد.
وی گفت: ما به مواد غنی سازی شده برای طراحی کشتی ها و زیردریایی هایی نیاز داریم که با انرژی هسته ای کار می کنند.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، محورهای اصلی اختلاف عبارتاند از:
رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای ایران: تهران این اقدامات را بخشی از شروط توافق میداند.
تنگه هرمز: بازگشایی مسیر کشتیرانی به اجرای تعهدات طرف مقابل گره خورده است.
توقف اقدامات نظامی: ایران خواهان تضمین توقف درگیریها در جبهههای مختلف است.
برنامه هستهای: آمریکا خواهان توافق درباره فعالیتهای هستهای ایران است، اما تهران ترتیب اجرای تعهدات را موضوعی اساسی میداند.
در ارزیابی تحولات باید میان سه موضوع تفاوت گذاشت:
ادامه میانجیگری: این موضوع با بیانیه رسمی وزارت خارجه قطر تأیید شده است.
مذاکره مستقیم ایران و آمریکا: تهران آن را رد کرده است. بنابراین نباید ادامه میانجیگری را لزوماً به معنای مذاکره مستقیم دانست.
نزدیک بودن توافق: قطر از پیشرفت سخن میگوید، اما هیچیک از طرفین هنوز متن نهایی مورد توافق یا زمان امضای آن را اعلام نکردهاند.
به نظر می رسد احتمال پیشرفت دیپلماتیک نسبت به روزهای پرتنش گذشته بیشتر شده، اما نمیتوان با اطمینان گفت توافق نزدیک است.