فوريت‌ پزشكي درباره مسموميت با مواد مخدر

جام جم آنلاين: مواد مخدر دسته بزرگي از مواد را شامل مي‌شوند، اما موادي كه مورد بحث در اين ستون قرار مي‌گيرد مواد مخدر از خانواده مرفين است. موادي كه به‌صورت طبيعي، نيمه صنعتي و صنعتي توليد مي‌شوند و داراي اثراتي مشابه با مرفين هستند.

ترياك ماده‌اي با منشأ طبيعي و قدمتي طولاني در ايران است. موادي مانند هروئين نيمه صنعتي است، در حالي‌كه متادون، ترامادول و ديفنوكسيلات از تركيبات صنعتي به شمار مي‌روند. ايران مسير ترانزيت مواد مخدر از افغانستان به اروپاست، بنابراين بخشي از اين مواد در ايران نشست مي‌كند!

يكي از مسموميت‌هاي رايج در ايران مسموميت با ترياك و مشتقات آن است. ترياك به عنوان مسكن از قديم‌الايام استفاده مي‌شد، اما كم‌كم اين كاربرد به نوعي استفاده ابزاري تغيير كرده است. بسياري از افراد مسن از ترياك براي كنترل دردهاي مفصلي استفاده مي‌كنند. كاربردهاي ديگري هم كه ناشي از برداشت عامه مردم در كنترل قند‌خون و تاثيرات آن در مشكلات جنسي است باعث شده كه كاربران اين ماده افيوني بشدت افزايش يابد.

كاربرد

ترياك كه ماده اصلي آن مرفين است كاربرد‌هاي پزشكي داشته و براي درمان بسياري از بيماري‌ها استفاده دارد. مرفين علاوه بر اين‌كه در كنترل درد كاربرد دارد، باعث آرام‌بخشي در بيمار شده و از شدت استرس ناشي از درد قلبي مي‌كاهد. مرفين در بيماراني كه دچار ورم در ريه‌هاي خود شده‌اند به عنوان درماني كمكي استفاده مي‌شود. اين داروها در سركوب سرفه، درمان اسهال و انجام بيهوشي بيماران جراحي نيز كاربرد دارند.

مرفين و مشتقاتش به روش‌هاي خوراكي، استنشاقي و تزريقي استفاده مي‌شوند. در تمام روش‌هاي مصرف، به خوبي جذب مي‌شوند. اين مواد عموما در كبد دچار تغييراتي شده و با ادرار دفع مي‌شوند. در دوران بارداري از مادر به جنين منتقل شده و ممكن است نوزاد پس از تولد دچار علائم كمبود يا همان علائم ترك باشد.

علائم و نشانه‌ها

با وجود كاربرد درماني، استفاده بيش از حد از اين ماده، حتي در بيماران نيازمند مي‌تواند عوارضي را به همراه داشته باشد. علائم بيمار را مي‌توان در چندين بخش ديد. در دستگاه عصبي اين علائم شامل افت هوشياري تا حد كماست. يكي از نشانه‌هاي مسموميت با مرفين‌ها مردمك‌هاي تنگ است؛ نشانه‌‌اي كه در تشخيص مسموميت بسيار كمك‌كننده است؛ البته اين نشانه هميشگي نيست و بسياري از مواد صنعتي اين خانواده ايجاد مردمك تنگ نمي‌كنند.

در دستگاه تنفسي مي‌تواند منجر به بروز تنگي نفس يا توقف تنفسي شود كه تاخير در درمان توقف تنفسي مي‌تواند منجر به مرگ مغزي و آسيب‌هاي غيرقابل برگشت شود. در دستگاه ادراري منجر به احتباس ادرار و در دستگاه گوارش ايجاد يبوست، تهوع و استفراغ مي‌كند. براي شناسايي افراد مصرف كننده از تست‌هاي ادراري و خوني استفاده مي‌شود كه تست‌هاي خوني دقت بيشتري دارد.

برخورد با فرد مسموم

مهم‌ترين اقدام در اين بيماران برقراري راه هوايي و در صورت دسترسي به اكسيژن، بايد از آن نيز بهره گرفت. بسياري از بيماران هيچ‌گونه تقلايي براي تنفس نداشته و دچار سياهي در لب‌ها و پوست خود شده‌اند. براي اين بيماران بايد سريعا تنفس مصنوعي شروع شود.

اگر بيمار فاقد نبض است، بايد ماساژ قلبي نيز شروع شود. پادزهر مسموميت به نام نالوكسان شناخته مي‌شود كه با تجويز وريدي آن تمامي علائم بيمار برمي‌گردد. تجويز اين دارو بايد توسط پرسنل درماني و ترجيحا در بيمارستان انجام شود.