از قذافی تا ماندلا ؛ دو راز که دو راه متفاوت آفریدند

عصرایران ؛ جعفر محمدی^* -  مرگ نلسون ماندلای 95 ساله ای که از مدت ها پیش در بستر بیماری افتاده بود، هر چند قابل پیش بینی بود ، اما مردم دنیا را در غم و شوک فرو برد؛ چه آن که جهان یکی از فرزندانش که می تواند برای همیشه تاریخ به او افتخار کند را از دست داده است.

اما راز این محبوبیت جهانشمول چیست که در 5 قاره جهان ، برخی کشورها ، عزای عمومی اعلام می کنند و دیگران نیز پیام تسلیت می دهند و از هم اکنون آماده می شوند در عالی ترین سطوح در آیین تشییع ، وداع و خاکسپاری "ماندلای بزرگ زمین" ، شرکت کنند؟!

هر چند سال ها مبارزه او با ستم و تبعیض فراگیری که در آفریقای جنوبی وجود داشت و تحمل طولانی مدت حبس ، در این خوشنامی جهانی بی تأثیر نبود ولی این مبارزه داخلی که در بسیاری از کشورها نیز نظایرش اندک نبوده ، نمی تواند دلیلی برای این همه علاقه مندی جهانی به یک مبارز داخلی در یک کشور آفریقایی باشد. چند سال ریاست جمهوری در آفریقای جنوبی نیز نمی تواند دلیل موجهی برای این امر باشد ، چه آن که آنچه در جهان امروز بسیار است ، رئیس جمهور است.

 آنچه می تواند یک انسان را محبوب قلب های جهانیان کند، پایبندی او به ارزش های انسانی و اخلاقی جهانشمول است. آنچه ماندلا را ماندلا کرد ، نه مبارزه و نه ریاستش و نه شعار ها و خطابه هایش که پایبندی عملی اش به دو آموزه اخلاقی بود.
ماندلا که سال ها طعم ظلم و تبعیض را چشیده بود و قریب به سه دهه از عمرش را در زندان های رژیم نژاد پرست آفریقای جنوبی گذراند بود ، هنگامی که می توانست انتقام آن همه ستم آشکار را بگیرد ، همه را بخشود. جمله معروف "می بخشم اما فراموش نمی کنم" که ماندلا به کار برد ، امروز در ادبیان سیاسی و حتی عامیانه جهان ، به ضرب المثل تبدیل شده است.

او نه تنها مخالفانش را بخشود ، بلکه آنان را در ادامه راهی که پیش روی کشورش بود ، همراه و در قدرت سهیم کرد تا کشورش ، از تک صدایی آپارتاید، به تک صدایی جدید دچار نشود.

علاوه بر فضیلت "بخشایش" ، ماندلا دارای یک ویژگی متمایز کننده دیگر نیز بود. او که بعد از سرنگونی آپارتاید، به ریاست جمهوری آفریقای جنوبی رسید ، زمانی با اختیار خود از قدرت کنار رفت که در اوج محبوبیت بود و می توانست همچنان مرد اول آفریقای جنوبی باشد ولی او با وارستگی تمام ، قدرت رسمی را کنار گذاشت و به فعالیت های اجتماعی عام المنفعه ، حقوق بشری و میانجیگری های بین المللی پرداخت و از جمله تا اواخر عمر ، برای مبارزه با شیوع بیماری ایدز در جهان ، فعالیت های فراوانی کرد.

قاره آفریقا در دوران معاصر ، در شمال و جنوب خود دو مرد انقلابی دید که اکنون هیچ کدام شان بین ما نیستند: یکی معمر قذافی در لیبی و دیگری نلسون ماندلا در آفریقای جنوبی.
"بخشایش در قدرت" و "وارستگی از قدرت" ، دو ارزش انسانی ، اخلاقی و جهانشمولی بودند که ماندلا را ماندلا کردند و بی بهره ماندن قذافی از این دو ارزش ، او را به آن سرنوشت دردناک و مرگ خفت انگیز دچار ساخت.

"درس ماندلا" و "عبرت قذافی" ، باید تا همیشه تاریخ پیش روی حاکمان جهان باشد.

*سردبیر عصرایران