معمای استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه / چه کسی مسئول است؟

عصر ایران - در حالی که کمتر از 24 ساعت از انتشار خبر حمله شیمیایی در استان ادلب سوریه می گذرد، انگشت اتهام رسانه ها و دولتمردان غربی به سمت بشار اسد و دولت سوریه نشانه رفته است و این در حالی است که دولت سوریه با رد اتهام انجام حمله شیمیایی به استان ادلب آن را "کذب محض" خوانده است.

هنوز چندوچون ماجرا روشن نیست اما فیلم ها و تصاویری از سوی مخالفان دولت سوریه منتشر شده و آمار کشته ها بیش از 60 نفر اعلام شده و برخی گزارش ها تعداد کشته ها را حدود 100 نفر اعلام کرده اند.

مخالفان مدعی اند بمب های حاوی گاز شیمیایی سارین بامداد سه شنبه از سوی جنگنده های سوخوی 22 ارتش سوریه به شهر "خان شیخون" در استان ادلب ریخته شده است.

این شهر در سال های گذشته محل تجمع نیروهای موسوم به ارتش آزاد سوریه و برخی گروه های تروریستی دیگر از جمله جبهه النصره و دیگر گروه های افراط گرای مخالف دولت سوریه بوده است. مخالفان از سال ها پیش کنترل جاده های مواصلاتی این شهر را به دست گرفته و بخشی ار مسیر دسترسی و ارتباط زمینی شهر دمشق با شهر حلب را قطع کرده اند.

شورای امنیت ملل متحد امروز به احتمال فراوان با درخواست فرانسه یک جلسه اضطراری بابت بررسی این حادثه تشکیل خواهد داد. همزمان بسیاری از رهبران غربی از جمله دونالد ترامپ و فرانسوا اولاند روسای جمهور آمریکا و فرانسه نسبت به این حادثه واکنش نشان داده و آن را به دولت سوریه نسبت داده اند.

در تابستان سال 2013 نیز اتفاق مشابهی در سوریه روی داد و پس از آن بود که طی توافقی بین آمریکا و روسیه قرار شد سلاح های شیمیایی تحت اختیار دولت سوریه امحاء شده و به خارج از این کشور منتقل شود. این اقدام در همان سال و بر اساس توافق چهارجانبه ای که گفته می شد بین آمریکا، روسیه، ایران و سوریه صورت پذیرفته بود، انجام شد و "سازمان منع استفاده از سلاح های شیمیایی" که مقر آن در لاهه هلند است، در اکتبر همان سال (2013) به خاطر کمک به خلع سلاح شیمیایی دولت سوریه جایزه نوبل صلح 2013 را از آن خود کرد.

سلاح های شیمیایی تحت اختیار دولت سوریه در سال 2013 طی توافقی بین المللی روی دریا امحاء شدند و سازمان ملل با نظارت بر جریان امحاء به آن مهر تایید زد.

از آن زمان تاکنون گزارش های جسته و گریخته ای درمورد استفاده از گازهای شیمیایی به ویژه گازکلر در بخش های مختلفی از سوریه منتشر شده است اما ادعای روز سه شنبه شدید ترین نوع استفاده از این نوع سلاح در سال های گذشته و حتی به ظاهر شدیدتر از ادعای مطرح شده در تابستان سال 2013 بوده است.

از سوی دیگر مخالفان مدعی اند نوع گاز مورد استفاده در حمله روز سه شنبه گاز سارین بوده است در حالی که در موارد مشابه گذشته عموما از گازکلر استفاده شده است.

وزارت دفاع روسیه نیز با انتشار بیانیه ای اعلام کرده است جنگنده های دولت سوریه در واقع به یک انبار سلاح های شیمیایی مخالفان دولت در ادلب حمله کرده اند و گاز متساطع شده ناشی از این حمله بوده است و برخی گزارش های دیگر نیز گروه های مخالف دیگر را مسئول این حمله دانسته اند.

با همه اینها آنچه که از شواهد و قرائن برمی آید سلاح های شیمیایی تحت اختیار دولت سوریه حدود 4 سال پیش در یک توافق بین المللی و با نظارت سازمان های معتبر بین المللی امحاء شده اند و بر این اساس وجود سلاح شیمیایی در اختیار دولت سوریه و استفاده عیان و آشکار آن گونه که مخالفان مدعی شده اند، با منطق سیاسی و شواهد موجود همخوانی ندارد.

در سال های گذشته معمای استفاده از سلاح شیمیایی در سوریه همواره بدون جواب مشخص مانده و این بار نیز باید منتظر نتایج تحقیقات بیشتر نشست، هر چند که در موارد مشابه گذشته اختلافات زیادی بین نتایج تحقیقات منابع موافق دولت سوریه همچون تحقیقات طرف روس با تحقیقات منابع نزدیک یا وابسته به کشورهای غربی دیده شده است.