تاریخ:
برخورد بالگرد پلیس با یک هواپیمای کوچک در آمریکا 
درس هشتاد و یک
بازیهای وحشتناک ذهن منفعتطلب
در بسیاری از کشورها آموزشهای رسمی انواع مغالطات را به دانشآموزان یاد میدهند. آموزش کمک میکند ترفندهای فریبکارانه دیگران را تشخیص دهیم و از سویی به خودآگاهی بیشتری نسبت به واکنشها و انتخابهای خود برسیم.
عصرایران ؛ کوثر شیخ نجدی - تصور کنید یک معلم آمریکایی از وضعیت بهداشتی مدرسه فرزندش انتقاد کند. گزارهی او این است: "وضعیت بهداشتی این مدرسه وخیم است. کلاسها کثیف هستند و سرویسهای بهداشتی بوی بدی میدهند؛ لازم است مسئولان توجه بیشتری کنند."
تا اینجا این گزاره واضح و شفاف است. اما یک مدیر، روزنامهنگار یا سیاستمدار میتواند با به کارگیری انواع مغالطه جو را علیه این معلم آشفته کند.
"شما دیگر وطن پرست نیستید. این توهین به همهی مدرسه و بلکه تمام ملت آمریکا ست. این شخص مدرسه ما را کثیف و بدبو و مدیران را نالایق و بیتوجه معرفی میکند. این قابل بخشش نیست!"
گزاره بالا در نگاه اول خندهدار است اما اگر رسانهها مرتبا آنرا تکرار کنند میتوان تصور کرد که عاقبت بر اندیشهی عدهای تاثیر خواهد گذاشت. برخی ممکن است معلم قصهیما را مواخذه کنند که آخر این چه طرز انتقاد بود؟ میتوانستی ملایمتر بگویی. اینجوری به همهی ما توهین کردهای!
واضح است که این یک مثال اغراق شده برای نشان دادن یک نوع از مغالطههایی است که افراد برای کوبیدن مخالفان خود به کار میبرند. برداشتن چند کلمه از یک کل و بزرگنمایی آنها فقط به هدف تخریب گوینده.
افراد مغالطهکار معمولا نیاز دارند قبل از هر چیز خود را فریب بدهند. اول باید باور کنند که این جملات در راستای هدفی خطرناک بیان شده است. پس تنپوش نقدی ساده بر سیستم بهداشتی را از او میزدایند و زرهی از جنس جنگ با ملتها بر او میپوشانند تا بهنوعی بر وجدان خویش سرپوش بگذارند و آن را اقناع کنند. در مرحلهی بعد میتوانند به سراغ مردم بروند و با جهت دهی ذهنی به هدف خود برسند.
اما چرا مردم در چنین دامی میافتند؟
ذهن انسان چیز عجیبی است. ذهن میتواند هم زیبایی و انسانیت و عشق را در روابط بیاید و هم برای توجیه رفتارهای غیراخلاقی خود دلیل بتراشد. متاسفانه تحصیلات هم نمیتواند مانعی برای این خودفریبی و سقوط اخلاقی باشد. بلکه برعکس کمک میکند روشهای ماهرانهتری برای مغلطه به کار ببریم.
دلیل دوم اینکه افراد معمولا کشور، جامعه یا گروه خود را در قیاس با دیگران برتر میبینند. پس باورها و ارزشهای گروهی را به حقیقت ترجیح میدهند و این به مکانیسمهای خودفریبی که پیشنیاز مغالطهاند کمک میکند.
تحسین و تاییدطلبی افراطی نیز مانع از شنیدن نقد و آزمودن راههای متفاوت خواهد شد.
به عنوان مثال: "هرکس با ما نیست، دشمن ماست."
ساختارهای قدرت از مغالطات برای جهتدهی به افکار عمومی بهره میبرند. برای این کار ظواهر زیبایی میسازند. تودهها گمان میبرند در برابر چیزی ارزشمند و حیاتی موضع گرفتهاند درحالیکه متن و اصل حرف جای دیگری مدفون میشود.
اما چگونه میتوان مغالطه یا این استدلالهای نادرست را تشخیص داد؟
شاید دانستن این نکته که بسیاری از مکانیسمها مغالطه غیرارادی رخ میدهند؛ تسکین دهنده باشد. ما انسانها عموم باورهای خود را از خانواده، جامعه، مدرسه و رسانه کسب میکنیم. تدقیق در این باورها و پذیرش اینکه بسیاری از آنها اشتباهاند فرایند دردناکی است که ترجیح میدهیم از آن بگریزیم. راه آسانتر سرکوب، دلیلتراشی، انکار، فرافکنی و کلیشهسازی از سوژههاست.
شوپنهاور معتقد است در هر کدام از این گریزگاهها و مغلطهها ما نه به دنبال حقیقت، بلکه به جستجوی نفع شخصی هستیم.
در بسیاری از کشورها آموزشهای رسمی انواع مغالطات را به دانشآموزان یاد میدهند. آموزش کمک میکند ترفندهای فریبکارانه دیگران را تشخیص دهیم و از سویی به خودآگاهی بیشتری نسبت به واکنشها و انتخابهای خود برسیم. نادیده گرفتن نکات کلیدی، تعبیر بد واژهها، یکسو نگری، تنگ نظری، سادهسازی مسائل، گم کردن متن و بزرگنمایی حاشیه، پاسخ های بیربط، نادانی و خودمحوری ریشهی انواع معضلات فردی و اجتماعی هستند و مدرسه مکلف است طرز درست اندیشیدن و بیان درست و دقیق اندیشهها را آموزش دهد.
یکی از وحشتناکترین انواع مغالطه را در آزمایش رنه دکارت فیلسوف میتوان دید. او اعتقاد داشت که حیوانات فاقد احساساند و صرفا ماشینهای خودکار هستند. او براساس این گزاره، آزمایشهای دردآوری روی حیوانات انجام میداد و تفسیرش این بود که ضجههای دردناک این حیوانات سروصدای بیخودی است!
نادانی و تعصب سبب میشد او حقایق را آنگونه که میخواهد تعبیر و تفسیر کند، نه جوری که واقعا هستند. چقدر در زندگی از چنین مکانیسمهایی استفاده کردهایم؟ چقدر در جستجوی اسنادی برای تایید گزارههای ذهنی مطلوب خود بودهایم و نه در جستجوی حقیقت؟ آیا بازیهای ذهن منفعت طلبمان وحشتناک نیستند؟
لینک کوتاه: کپی لینک
تقویم روز استقلال؛ دو برد، دو چهره و یک سؤال بزرگ تیپ تابستانی نسیم ادبی با اکسسوریهای خاص (+عکس) غزاله اکرمی با کلاه و کت جین در اکران کوری (+عکس) بزرگانی همچون آقای خاتمی مورد تکریم قرار گیرند / باید تغییرات جدی صورت گیرد/ خدا نیامرزد کسی را که «بگمبگم» راه انداخت رئیسجمهور کوبا: در برابر جلادهای آمریکایی پیروز خواهیم شد سخنگوی وزارت دفاع: دو برابر شدن تولید تسلیحات و تجهیزات دفاعی در یک سال گذشته حمله پهپادی روسیه به زادگاه زلنسکی/ ۱۴ کشته و ۱۲۰ زخمی ترکیه: نتانیاهو با اتهامزنی به اردوغان نمیتواند از مسئولیت جنایاتش فرار کند سرلشکر وحیدی: دشمنان هیچگاه از کینه توزی و توطئه علیه ملت بزرگ ایران دست برنمیدارند
پایان تشکیلات خودگردان کردهای سوریه / تکمیل ادغام نیروها و نهادهای کرد سوریه در ساختار دولت مرکزی رئیس ستاد مرکزی اربعین: بیش از ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار ایرانی امسال در مراسم اربعین شرکت کردند حکم نهایی نظام وظیفه؛ بیرانوند از مهرماه سرباز است اعضای ناتو درباره تنگه هرمز گفتوگو کردند 4 ابزار خانگی که زمان را شکست دادند و ظاهرا تا ابد وجود خواهند داشت! (+اینفوگرافیک)
نظرسنجی
با توجه به بحرانی شدن وضعیت بنزین در ایران، شما کدام روش را برای مدیریت آن بهتر یا کم ضررتر می دانید؟