4 نکته درباره تنش ایران - آمریکا / توافق اولیه در وضعیت نیمه

 عصرایران ؛ رضا غبیشاوی 

1 - وضعیت فعلی

 یادداشت تفاهم (توافق اولیه) ایران و آمریکا در وضعیت نیمه قرار دارد. نه کامل رعایت می شود که مورد رضایت دو طرف باشد نه آنقدر نقض می شود که به لغو توافق منجر شود.

آنچه در روزهای اخیر میان ایران و آمریکا رخ داده چیزی نیست جز استفاده همزمان و موازی دو کشور از دو ابزار حمله و مذاکره در کنار هم و نه جای هم.
تهران و واشنگتن تلاش می کنند اجرای برنامه های خود را به متن توافق مستند کنند هر چند طرف مقابل، موافق نباشد.
یکی از ویژگی های منفی متن یادداشت تفاهم ایران و آمریکا این است که آنچنان مبهم و گسترده نوشته شده که هر طرف می تواند خواسته های خود را در آن بیابد و اقدامات خود را به بخش هایی از آن مستند کند.

با این حال، متن این یادداشت تفاهم، به سود ایران است.

تهران در روزهای اخیر ابتدا به برخی کشتی هایی که در مسیر مورد نظر ایران در تنگه هرمز عبور نکردند حمله کرد. آمریکا در واکنش، به ایران حملات هوایی داشت. پس از آن سپاه هم اعلام کرد به مراکز نظامی آمریکا در بحرین و کویت حمله کرد. میانجیگران ( قطر و پاکستان) دوباره فعال شدند برای توقف حملات، اقناع دو طرف به حل اختلاف از مسیر غیرنظامی و توافق بر سر دور جدید مذاکرات.

آمریکا تلاش می کند در مقابل هر اقدام ایران در نقض یادداشت تفاهم (از نگاه واشنگتن)، یکی از مشوق های ایران را در این متن، حذف یا تضعیف کند.  لغو معافیت تحریم صادرات نفت ایران، تاکید چند باره ترامپ بر پایان آتش بس و اعمال تحریم های جدید وزارت خزانه داری آمریکا علیه ایران از جمله این موارد هستند.

2 - لغو معافیت تحریم صادرات نفت ایران

  مهمترین اتفاق رخ داده در روزهای اخیر نه حملات نظامی پرشمار آمریکا به خاک ایران بلکه اقدام آمریکا در لغو معافیت تحریم و مجوز صادرات نفت ایران است. بزرگترین دستاورد ایران از توافق، از دست رفت.

 وزارت خزانه داری آمریکا روز نخست تیر ماه مجوز صادرات نفت ایران را صادر کرد. براساس این مجوز، ایران می توانست به مدت 60 روز ( مدت مذاکرات برای رسیدن به توافق نهایی)، نفت، پتروشیمی و محصولات نفتی را بدون نگرانی از تحریم ها بفروشد وپول آن را نقدی دریافت کند. همه تحریم های مرتبط با صادرات نفت یعنی بانکی و مالی، حمل و نقل و بیمه نفتکش ها نیز معافیت گرفت. با این حال وزارت خزانه داری آمریکا 15 روز بعد ( 16 تیر)  این معافیت را به طور کامل لغو کرد و صادرات نفت ایران به حالت تحریم بازگشت.

این معافیت نفتی، اقدامی کم سابقه یا بی سابقه در تاریخ تحریم ایران به شمار می آید زیرا بدترین و مهم ترین تحریم ایران را کنار زد. در قالب معافیت آمریکا، ایران می توانست حتی به آمریکا هم نفت و پتروشیمی و مشتقات نفتی صادر و پول آن را نقد به دلار دریافت کند. این در حالی است که تا قبل از این، به دلیل همین تحریم آمریکا و سیاست صفرسازی صادرات نفت ایران ، تهران همه مشتریان نفتی خود را از دست داد از ژاپن و کره تا آفریقای جنوبی و هندوستان. تنها چین به واردات نفت ایران ادامه داد. ایران به دلیل تحریم مجبور بود با هزینه بالا و دردسر زیاد، نفت خود را ارزان تر از بازار به پالایشگاه های فرعی چین بفروشد و پول آن را هم به راحتی و کاملا نقدی به ارزهای اصلی جهان دریافت نکند. 

در متن یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، در کنار اعلام پایان جنگ و پایان محاصره دریایی ایران، صدور مجوز  صادرات نفت ایران مهمترین و بزرگترین دستاورد تهران است.
بهتر بود ایران بر این مورد تمرکز و از این فرصت به دست آمده برای صادرات حداکثری نفت استفاده می کرد.

اقدام وزارت خزانه داری آمریکا در لغو معافیت و مجوز صادرات نفت ایران، نقض بند 10 یادداشت تفاهم است اما چون این متن اولیه است هیچ ناظر و سازوکاری برای نظارت بر اجرای آن نیست و تعامل و تفاهم و روابط دو کشور و دو میانجی، تعیین کننده اجرای محتوای آن است.

بند شماره 10 یادداشت تفاهم می گوید: ایالات متحده آمریکا متعهد می‌شود بلافاصله با امضای این یادداشت تفاهم و تا زمان خاتمه تحریم‌ها، معافیت های وزارت خزانه‌داری را برای صادرات نفت خام ایران، محصولات پتروشیمی و مشتقات آنها، و تمامی خدمات مرتبط شامل تراکنش‌های بانکی، بیمه‌ها، حمل و نقل و ... صادر کند.

3 - سخنان ترامپ درباره لغو آتش بس و پایان یادداشت تفاهم

آیا سخنان ترامپ درباره تمام شدن یادداشت تفاهم و آتش بس با ایران، به معنی خروج این کشور از این توافق است؟ نه. چون هنوز از سوی کاخ سفید یا وزارت خارجه آمریکا متن مکتوب رسمی در این باره منتشر نشده است گرچه ترامپ شرایط را به سمتی سوق داده که یادداشت تفاهم در فضای مبهم بودن و نبودن قرار بگیرد.

 ضمن اینکه شخصیت ترامپ همراه با نوعی تناقض در موضع گیری است. ترامپ می تواند در فاصله کوتاه، بدترین و بهترین سخنان را درباره یک فرد یا کشور داشته باشد.

قطعا چنین اتفاقی از سوی هیچ رئیس دموکرات یا جمهوری خواه آمریکا رخ نمی دهد و این موضوع، ویژگی شخصیت ژله ای و کودکانه ترامپ است.

 ترامپ اما تلاش دارد بگوید خروج کامل از یادداشت تفاهم، برای او،  آسان و به راحتی ممکن است. نوعی تهدید به خروج.
علاوه براین، تکرار اینکه آتش بس با ایران تمام شده نیز تهدیدی درباره امکان حملات دوباره به ایران است. اینکه این یادداشت تفاهم نمی تواند مانعی برای حملات جدید آمریکا علیه ایران باشد. 
با امضای یادداشت تفاهم و تاکید آن بر پایان جنگ و خودداری از تهدید و اقدام نظامی، مردم ایران و منطقه امیدوار بودند حملات به پایان برسد اما واقعیت حوادث پس از امضا نشان داد این تصور نادرست است و سایه جنگ و حمله همچنان بر سر منطقه است.

4-  آینده چه می شود؟ 

به نظر می رسد ایران و آمریکا نه یادداشت تفاهم را کنار می گذارند و خارج می شوند و نه به توافق نهایی می رسند بلکه در مرحله میان توافق اولیه و نهایی، یعنی در مرحله مذاکرات تا بی نهایت برای توافق نهایی باقی می مانند. آنها همچنین مهلت 6 ماهه مذاکرات را به صورت متوالی تمدید می کنند چون دو طرف توانایی رسیدن به توافق نهایی را ندارند.

بهترین وضعیت از نگاه دولت ایران و آمریکا فعلا باقی ماندن در همین مرحله است. دو طرف حداقل تا پایان دوره ریاست ترامپ ( ۱۷ آبان ۱۴۰۷ -  ۷ نوامبر ۲۰۲۸) به مذاکرات ادامه خواهند داد.

طوفان برنادت مسکو را درنوردید؛ باران شدید، رعد و برق و تگرگ

بیشتر بخوانید:

5 نکته درباره مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس / از سود تهران تا شهرت "بورگن اشتاک"

سرنوشت متفاوت دو رئیس جمهور جنگ 8 ساله

شليک به توافق تهران - ترامپ / بازگشت شرایط جنگی

3 نكته درباره نبویان و شبکه خبر / تقصیر صداوسیما کجاست؟

صداوسیمای مشهد، مجری ندارد؟

سلام توافق ؛ سلام ایران جدید

الجزیره : آیا ناتو وارد جنگ اجباری آمریکا در تنگه هرمز می شود؟

۵ نکته درباره تجمع مخالفان توافق

10 نکته درباره مراسم ادای احترام مقامات خارجی به رهبر شهید / از دو هیات متضاد افغانستانی تا غیبت اروپایی ها

3 نکته درباره سفر پزشکیان به پاکستان

تماشاخانه

انگلستان در برابر نروژ یا حمله دوباره وایکینگ‌ها به انگلوساکسون‌ها / ۱۳۰۰ سال پیش چه اتفاقی افتاد؟

ژول ریمه ، جام جهانی و چگونگی تولد بزرگترین رویداد ورزشی جهان

فیلم های دیگر