موجودی بدون مغز، چشم و حتی مقعد که دانشمندان را شگفت‌زده کرده است (+عکس)

در تاریکی اعماق اقیانوس، جانورانی زندگی می‌کنند که تصور ما از حیات را به چالش می‌کشند. یکی از عجیب‌ترین آن‌ها Xenoturbella است؛ موجودی ساده اما شگفت‌انگیز که فاقد مغز متمرکز، چشم و بسیاری از اندام‌های رایج جانوران است و همچنان سرنخ‌های تازه‌ای درباره نخستین مراحل تکامل حیوانات در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد.

عصرایران- در سال ۲۰۱۶، گروهی از پژوهشگران دریایی هنگام بررسی زیست‌بوم‌های عمیق اقیانوس آرام در نزدیکی سواحل کالیفرنیا و مکزیک، چهار گونه جدید از جانورانی متعلق به جنس Xenoturbella را شناسایی کردند. نتایج این پژوهش در یک مجله تخصصی زیست‌شناسی تکاملی منتشر شد و توجه جامعه علمی را به خود جلب کرد، زیرا این موجودات بسیاری از ویژگی‌های رایج جانوران پیچیده را ندارند.

Xenoturbella بدنی نرم، پهن و ساده دارد و طول برخی گونه‌های آن به حدود ۱۰ سانتی‌متر می‌رسد. برخلاف بیشتر جانوران، این موجود فاقد مغز متمرکز، چشم، اندام‌های دفعی و دستگاه گوارش پیچیده است. بدن آن تنها یک دهانه دارد که هم برای ورود غذا و هم برای دفع مواد زائد گوارشی استفاده می‌شود؛ به همین دلیل فاقد مقعد است.

اما نبود این اندام‌ها به معنای ناتوانی نیست. این جانوران میلیون‌ها سال است که در محیط‌های عمیق دریایی زندگی می‌کنند و ساختار ساده بدن آن‌ها نتیجه سازگاری با شیوه زندگی خاصشان است. پژوهشگران معتقدند Xenoturbella از جانوران کوچک دریایی یا بقایای آلی موجود در بستر اقیانوس تغذیه می‌کند و با حرکت آرام روی کف دریا به دنبال غذا می‌گردد.

یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت این جانور، اطلاعاتی است که درباره تکامل جانوران در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد. وجود موجودی با چنین ساختار ساده‌ای به پژوهشگران کمک می‌کند تا بهتر درک کنند نخستین جانوران چندسلولی چگونه تکامل یافته‌اند و اندام‌هایی مانند مغز و چشم در چه مرحله‌ای از روند تکامل پدید آمده‌اند.

البته Xenoturbella تنها جانور فاقد مغز متمرکز نیست. گونه‌هایی مانند عروس‌های دریایی و اسفنج‌ها نیز مغز ندارند، اما همچنان می‌توانند محرک‌های محیطی را دریافت کرده و به آن‌ها واکنش نشان دهند. این موضوع نشان می‌دهد که در برخی شاخه‌های تکامل، بقا لزوماً به وجود مغز یا اندام‌های پیچیده وابسته نیست.

امروزه Xenoturbella همچنان یکی از موضوعات مورد علاقه زیست‌شناسان دریایی است. هر بار که پژوهشگران به بخش‌های ناشناخته اعماق اقیانوس می‌روند، احتمال کشف گونه‌های تازه‌ای وجود دارد که شناخت ما از منشأ و تکامل جانوران را دگرگون کند؛ موجوداتی که نشان می‌دهند طبیعت برای ادامه حیات، همیشه به ساختارهای پیچیده متکی نیست.