شهری عمودی که لوکوربوزیه در دل یک ساختمان ساخت (+فیلم و عکس)

واحد مسکونی مارسی در نهایت چیزی فراتر از یک پروژه آپارتمانی بود؛ تلاشی برای بازتعریف مفهوم زندگی جمعی در یک ساختمان بزرگ. لوکوربوزیه در این پروژه تلاش کرد بخشی از امکانات و روابط اجتماعی یک محله را به درون یک ساختار عمودی منتقل کند؛ رویکردی که باعث شد این بنا به یکی از نمونه های تاثیرگذار معماری مسکونی قرن بیستم تبدیل شود.

عصر ایران - واحد مسکونی مارسی در فرانسه، یکی از مهم ترین پروژه های مسکونی لوکوربوزیه و از بناهایی است که تاثیر قابل توجهی بر شکل گیری معماری بروتالیستی گذاشت. این ساختمان که در سال 1952 تکمیل شد، در دوره ای شکل گرفت که اروپا پس از جنگ جهانی دوم با کمبود شدید مسکن مواجه بود و قرار بود پاسخی تازه به نیازهای جمعی ساکنان شهر ارائه دهد.

لوکوربوزیه در سال 1947 طراحی این مجموعه را برای اسکان خانواده هایی آغاز کرد که در جریان بمباران های جنگ جهانی دوم خانه های خود را از دست داده بودند. نتیجه، ساختمانی عظیم با ظرفیت حدود 1600 نفر بود که برخلاف الگوی معمول گسترش افقی شهر، مجموعه ای از فضاهای مسکونی، تجاری، خدماتی و عمومی را در یک ساختار عمودی گرد هم می آورد.

ایده اصلی معمار، ایجاد چیزی بود که خودش آن را نوعی «شهر باغ عمودی» می دانست؛ فضایی که ساکنان در آن فقط زندگی نکنند، بلکه بتوانند خرید کنند، ورزش کنند، غذا بخورند و در فضاهای مشترک با یکدیگر تعامل داشته باشند. به همین دلیل، ساختمان تنها مجموعه ای از آپارتمان ها نیست و امکانات مختلفی را در خود جای داده است.

این ساختمان 18 طبقه، علاوه بر واحدهای مسکونی، دارای فروشگاه، امکانات پزشکی و حتی یک هتل کوچک است. یکی از مهم ترین بخش های پروژه نیز در بالای ساختمان قرار گرفته؛ جایی که لوکوربوزیه یک تراس بزرگ و عمومی طراحی کرده است. این بام شامل مسیر دویدن، باشگاه، مهدکودک، سالن ورزشی و یک استخر کم عمق است و عملا نقش یک فضای شهری مرتفع را برای ساکنان ایفا می کند.

یکی از ویژگی های شاخص بنا، استفاده گسترده از بتن اکسپوز یا همان بتن خام است. در دوره پس از جنگ، بتن از نظر اقتصادی یکی از مصالح مناسب برای ساخت وسازهای بزرگ محسوب می شد و لوکوربوزیه به جای پنهان کردن آثار قالب بندی و زبری سطح بتن، آن را به بخشی از بیان معماری ساختمان تبدیل کرد. همین رویکرد بعدها در شکل گیری و گسترش معماری بروتالیستی نقش مهمی داشت.

حجم عظیم ساختمان روی ستون های بزرگ بتنی یا پیلوتی قرار گرفته و فضای زیر بنا را برای حرکت، تجمع و ایجاد فضای سبز آزاد می کند. در نما نیز بالکن های عمیق و عناصر سایه انداز، علاوه بر ایجاد فضای خصوصی برای واحدها، به کاهش حس ارتفاع ساختمان کمک کرده اند.

لوکوربوزیه در طراحی این مجموعه حتی از الگوهای معماری کشتی ها الهام گرفته بود. حجم بزرگ و افقی ساختمان، پنجره های ممتد و عناصر حجمی روی بام، یادآور یک کشتی بزرگ هستند؛ ایده ای که با علاقه لوکوربوزیه به فناوری و صنایع مدرن ارتباط داشت.

اما شاید یکی از مهم ترین نوآوری های پروژه در نحوه طراحی واحدهای مسکونی دیده شود. آپارتمان ها به شکل معمول، با یک راهروی مرکزی و واحدهایی در دو طرف آن سازماندهی نشده اند. بسیاری از واحدها در عرض کامل ساختمان امتداد پیدا می کنند و دارای فضاهای دو ارتفاعی هستند. این سازماندهی باعث شد تعداد راهروهای مورد نیاز کاهش پیدا کند و در عین حال تعداد بیشتری واحد مسکونی در ساختمان جای بگیرد.

واحدهای باریک و کشیده همچنین امکان تهویه طبیعی را فراهم می کنند. بالکن ها در دو سوی واحد قرار گرفته اند و جریان هوا می تواند از یک طرف وارد شده و از فضای داخلی عبور کند. در نتیجه، طراحی داخلی ساختمان علاوه بر افزایش تراکم، به نور و تهویه طبیعی نیز توجه دارد.

واحد مسکونی مارسی در نهایت چیزی فراتر از یک پروژه آپارتمانی بود؛ تلاشی برای بازتعریف مفهوم زندگی جمعی در یک ساختمان بزرگ. لوکوربوزیه در این پروژه تلاش کرد بخشی از امکانات و روابط اجتماعی یک محله را به درون یک ساختار عمودی منتقل کند؛ رویکردی که باعث شد این بنا به یکی از نمونه های تاثیرگذار معماری مسکونی قرن بیستم تبدیل شود.