چرا بعد از شیمی‌درمانی دچار فراموشی می‌شویم؟ (بررسی علمی پدیده مغز شیمیایی)

عصرایران؛ محمد مهدی حیدرپور - بسیاری از مبتلایان به سرطان پس از آغاز دوره درمان، متوجه تغییراتی در حافظه، تمرکز و طرز تفکر خود می‌شوند. این وضعیت که برای نخستین بار در بانوانی مبتلا به سرطان پستان گزارش شد، در اصطلاح پزشکی "مغز شیمیایی" (Chemo Brain) نامیده می‌شود. این عارضه می‌تواند زندگی روزمره و اعتمادبه‌نفس بیماران را به شدت تحت تأثیر قرار دهد.

علت علمی مغز شیمیایی چیست؟

بنابر مطالعه‌ای که در نشریه معتبر نوروفیزیولوژی کلینیکال به چاپ رسیده، پژوهشگران دریافته‌اند افراد مبتلا به مغز شیمیایی فاقد توانایی تفکر متمرکز پایدار هستند.

"تاد هندی"، استاد روانشناسی در دانشگاه بریتیش کلمبیا، در این باره می‌گوید:

«یک مغز سالم به طور طبیعی بین حالت‌های "سرگردانی" و "درگیری عمیق" جابجا می‌شود. اما مغز شیمیایی در یک حالت سرگردانی مزمن و غیرمتمرکز باقی می‌ماند.»

یافته‌های تکان‌دهنده موج‌نگاری مغز (EEG)

پژوهشگران با استفاده از تست EEG (نوار مغزی) روی بازماندگان سرطان پستان، به نتایج عجیبی دست یافتند:

1. عدم تمرکز حتی پس از ۳ سال: حتی بیمارانی که سه سال از پایان درمان آن‌ها گذشته بود، همچنان در حفظ توجه پایدار مشکل داشتند.

2. خاموشی بخش‌هایی از مغز: زمانی که بیماران تصور می‌کردند در حال تمرکز هستند، نوار مغزی نشان داد که بخش بزرگی از مغز آن‌ها در حقیقت غیرفعال بوده است.

3. فعالیت بیش از حد در زمان استراحت: برخلاف افراد سالم، مغز این بیماران در زمان استراحت و آرامش، فعالیت غیرعادی و بالایی از خود نشان می‌دهد.

چرا تشخیص مغز شیمیایی دشوار است؟

بسیاری از بیماران از اینکه تست‌های هوش یا حافظه را در بیمارستان به خوبی انجام می‌دهند اما در خانه دچار سردرگمی می‌شوند، کلافه هستند. علت این است که تست‌های فعلی برای بیماری‌هایی مثل آلزایمر طراحی شده‌اند و ظرافت‌های تخریب شناختی ناشی از شیمی‌درمانی را به درستی اندازه‌گیری نمی‌کنند.

۵ راهکار عملی برای مدیریت و بهبود مغز شیمیایی

برای اینکه این مطلب به یک راهنمای کاربردی تبدیل شود، رعایت نکات زیر برای بازگشت به زندگی عادی ضروری است:

1. محیط خود را ساده کنید: از آنجایی که مغز در این دوره به سادگی دچار سرگردانی می‌شود، کارهای پیچیده را به مراحل بسیار کوچک و ساده تقسیم کنید.

2. برنامه‌ریزی و یادداشت‌برداری: منتظر حافظه نمانید. از اپلیکیشن‌های یادآور گوشی یا یک دفترچه کوچک برای ثبت تمام کارهای روزانه استفاده کنید.

3. تمرینات ذهنی مداوم: حل جدول، شطرنج و بازی‌های فکری به مغز کمک می‌کند تا دوباره مسیرهای عصبی برای تمرکز را بازسازی کند.

4. مدیریت استرس و خواب: خستگی و استرس، مه مغزی (Brain Fog) را تشدید می‌کنند. داشتن روتین خواب منظم در این دوران حیاتی است.

5. ورزش سبک روزانه: پیاده‌روی سریع باعث بهبود خون‌رسانی به قشر پیش‌پیشانی مغز شده و به بازگشت تمرکز کمک می‌کند.

پرسش‌های متداول

آیا مغز شیمیایی دائمی است؟ خوشبختانه برای اکثر بیماران این وضعیت موقتی است، اما تحقیقات نشان می‌دهد در برخی افراد ممکن است اثرات آن تا چندین سال باقی بماند که نیازمند مدیریت ذهنی است.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟ اگر حواس‌پرتی مانع از انجام فعالیت‌های اساسی زندگی (مثل رانندگی یا کار کردن) شده است، حتماً با پزشک متخصص انکولوژی یا مغز و اعصاب مشورت کنید.

پریناز ایزدیار: می روم خسته و افسرده

بیشتر بخوانید:

آنچه باید درباره شیمی درمانی بدانیم

تماشاخانه

لرزه در راه است ؛ اصفهان دارد از دست می‌رود؟

چرا «۷» عدد مقدس شد؟ «خونیرث» یکی از هفت‌ها که حالا برای ایرانی‌ها حسرت است

فیلم های دیگر