عصرایران- چشم ها هم مانند سایر اندام های بدن برای حفظ عملکرد طبیعی خود به مواد مغذی مختلفی نیاز دارند. تغذیه سالم نمی تواند عیوب انکساری مانند نزدیک بینی یا دوربینی را به طور قطعی برطرف کند و قرار نیست با خوردن یک ماده غذایی عینک را کنار بگذاریم، اما دریافت کافی بعضی ویتامین ها، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها می تواند به حفظ سلامت چشم و شبکیه کمک کند.
برخی مواد مغذی مانند لوتئین، زآگزانتین، ویتامین A، ویتامین C، ویتامین E و روی در مطالعات مربوط به سلامت چشم مورد توجه قرار گرفته اند. در عین حال، شواهد درباره همه بیماری های چشمی یکسان نیست و تغذیه مناسب جایگزین معاینه چشم و درمان پزشکی نمی شود.
هویج یکی از شناخته شده ترین مواد غذایی برای سلامت چشم است و دلیل آن مقدار قابل توجه بتاکاروتن موجود در آن است. بتاکاروتن یک کاروتنوئید است که بدن می تواند آن را به ویتامین A تبدیل کند.
ویتامین A برای عملکرد طبیعی شبکیه و دید در نور کم اهمیت دارد و کمبود شدید آن می تواند باعث اختلال در دید شبانه شود. بتاکاروتن را علاوه بر هویج می توان از خوراکی هایی مانند سیب زمینی شیرین، کدو تنبل و برخی سبزیجات نارنجی و زرد دریافت کرد.
بنابراین اگرچه جمله «هویج چشم را قوی می کند» بیش از حد ساده شده است، اصل ماجرا کاملا بی اساس نیست؛ هویج بخشی از یک رژیم غذایی مناسب برای سلامت چشم است.
اسفناج، کلم کیل، کلم بروکلی و سایر سبزیجات برگ سبز از بهترین منابع غذایی لوتئین و زآگزانتین هستند.
این دو ترکیب از گروه کاروتنوئیدها هستند و در شبکیه و به ویژه ناحیه ماکولا تجمع پیدا می کنند. لوتئین و زآگزانتین می توانند مانند فیلترهای طبیعی در برابر بخشی از نور پرانرژی عمل کنند و خاصیت آنتی اکسیدانی نیز دارند.
پژوهش های مربوط به بیماری های وابسته به سن چشم، به ویژه دژنراسیون ماکولا، توجه زیادی به این دو ماده مغذی داشته اند. شواهد نشان می دهد داشتن رژیم غذایی سرشار از سبزیجات برگ سبز با سلامت بهتر چشم ارتباط دارد.
ماهی های چرب مانند سالمون، ساردین و برخی انواع ماهی های دریایی منابع خوبی از اسیدهای چرب امگا 3، به ویژه DHA و EPA، هستند.
DHA در ساختار سلول های شبکیه نقش دارد و دریافت ماهی در قالب یک رژیم غذایی سالم می تواند بخشی از نیاز بدن به اسیدهای چرب ضروری را تامین کند.
با این حال نباید درباره امگا 3 اغراق کرد. در مطالعه بزرگ AREDS2، مصرف مکمل های امگا 3 به طور کلی باعث کاهش اضافه ای در پیشرفت دژنراسیون ماکولا یا کاهش نیاز به جراحی آب مروارید نشد. بنابراین بهتر است ماهی را به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی متعادل مصرف کنیم، نه اینکه تصور کنیم مکمل امگا 3 به تنهایی از بیماری های چشم جلوگیری می کند.
پرتقال، نارنگی، گریپ فروت، کیوی، توت فرنگی، فلفل دلمه ای، گوجه فرنگی و بسیاری از میوه ها و سبزیجات منابع خوبی از ویتامین C هستند.
ویتامین C یک آنتی اکسیدان است و در محافظت سلول ها در برابر آسیب اکسیداتیو نقش دارد. ویتامین C همچنین یکی از مواد مغذی مورد استفاده در فرمول های AREDS است که برای گروه خاصی از افراد مبتلا به دژنراسیون ماکولا کاربرد دارد.
اما این نکته مهم است که مصرف ویتامین C از طریق غذا با مصرف دوزهای بالای مکمل برای درمان بیماری چشم یکسان نیست.
«AREDS و AREDS2 نام دو مطالعه بالینی بزرگ درباره بیماری های چشمی مرتبط با افزایش سن هستند که در آن ها تاثیر ترکیبی از ویتامین ها و مواد معدنی بر روند دژنراسیون ماکولا بررسی شده است.»
دژنراسیون ماکولا یعنی آسیب تدریجی بخش مرکزی شبکیه چشم که می تواند باعث کاهش دید مرکزی و دشواری در دیدن جزئیات شود.
بادام، تخمه آفتابگردان، فندق و برخی دانه ها می توانند ویتامین E و چربی های غیراشباع را وارد رژیم غذایی کنند.
ویتامین E نیز یک آنتی اکسیدان است و در فرمول AREDS مورد استفاده قرار گرفته است. البته دوزهای موجود در مکمل های AREDS بسیار بیشتر از مقدار معمولی است که تنها از غذا دریافت می شود و این مکمل ها برای همه افراد توصیه نمی شوند.
پس برای یک فرد سالم، مصرف متعادل مغزها و دانه ها در کنار سایر گروه های غذایی انتخاب منطقی تری از مصرف خودسرانه مکمل های دوز بالا است.
زرده تخم مرغ نیز حاوی لوتئین و زآگزانتین است و می تواند یکی از منابع غذایی این دو کاروتنوئید باشد.
قرار دادن تخم مرغ در یک رژیم غذایی متعادل می تواند به افزایش دریافت این مواد مغذی کمک کند؛ با این حال بهتر است دریافت لوتئین و زآگزانتین فقط به یک ماده غذایی محدود نشود و سبزیجات برگ سبز نیز در برنامه غذایی وجود داشته باشند.
روی در فرمول AREDS نیز وجود دارد، اما این موضوع به معنای آن نیست که همه افراد باید مکمل روی مصرف کنند. فرمول AREDS2 برای افراد مبتلا به مراحل مشخصی از دژنراسیون ماکولا طراحی شده و مصرف دوزهای بالای آن برای افراد سالم توصیه عمومی محسوب نمی شود.
برای داشتن چشم سالم لازم نیست فقط به چند ماده غذایی مشهور مانند هویج و ماهی فکر کنیم. ترکیبی از میوه ها و سبزیجات رنگارنگ می تواند طیف گسترده ای از ویتامین ها و ترکیبات آنتی اکسیدانی را در اختیار بدن قرار دهد.
فلفل دلمه ای، کیوی، توت فرنگی، مرکبات و انواع توت ها از گزینه های مناسب برای افزایش دریافت ویتامین C و سایر ترکیبات گیاهی هستند.
این یکی از مهم ترین نکات در موضوع تغذیه و سلامت چشم است.
رژیم غذایی سالم می تواند مواد مغذی مورد نیاز چشم را تامین کند و در حفظ سلامت شبکیه و سایر بافت های چشم نقش داشته باشد، اما نباید تصور کرد که خوردن هویج، ماهی یا مکمل های ویتامینی می تواند عیوب انکساری مانند نزدیک بینی یا دوربینی را درمان کند.
همچنین تغذیه مناسب به این معنا نیست که فرد دیگر به معاینه چشم نیاز ندارد. افزایش سن، سابقه خانوادگی، دیابت، فشار خون، سیگار کشیدن و عوامل متعدد دیگری می توانند بر سلامت چشم تاثیر بگذارند.
یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم اگر ویتامین ها برای چشم مفید هستند، پس مصرف مقدار بیشتر آن ها نیز بهتر است.
این تصور درست نیست.
مطالعات AREDS و AREDS2 نشان داده اند که ترکیبات مشخصی از ویتامین ها و مواد معدنی می توانند در افراد مبتلا به دژنراسیون ماکولای متوسط، خطر پیشرفت بیماری به مراحل پیشرفته را حدود 25 درصد کاهش دهند. اما این مکمل ها برای جلوگیری از شروع AMD در افراد سالم طراحی نشده اند و برای همه افراد فایده یکسانی ندارند.
بنابراین مصرف مکمل های دوز بالا، به ویژه روی، ویتامین E یا ترکیبات مخصوص AREDS، بهتر است تنها با نظر پزشک و متناسب با وضعیت چشم انجام شود.
به جای اینکه یک «غذای جادویی» برای چشم پیدا کنیم، بهتر است به الگوی کلی تغذیه توجه کنیم.
یک رژیم غذایی متنوع شامل سبزیجات برگ سبز، سبزیجات رنگارنگ، میوه ها، ماهی، حبوبات، مغزها، دانه ها و غلات کامل می تواند طیف متنوعی از مواد مغذی مورد نیاز بدن را فراهم کند.
در واقع سلامت چشم نیز مانند سلامت قلب و مغز تا حد زیادی از یک الگوی غذایی سالم و متعادل سود می برد.
روی یا زینک یکی دیگر از مواد معدنی مهم برای عملکرد طبیعی بدن و چشم است. گوشت، غذاهای دریایی، حبوبات، مغزها و برخی دانه ها از منابع غذایی روی هستند.