فیلم بیشتر »»
کد خبر ۸۵۹۹۶۵
تاریخ انتشار: ۲۰:۱۷ - ۰۷-۰۷-۱۴۰۱
کد ۸۵۹۹۶۵
انتشار: ۲۰:۱۷ - ۰۷-۰۷-۱۴۰۱
واژه‌خانۀ عصر ایران

نظام تک‌حزبی چیست؟

نظام تک‌حزبی چیست؟
 مفهوم نظام سیاسی تک‌حزبی را نخستین بار لنین مطرح و تشریح کرد چون تعدد احزاب را موجب تفرقۀ نیروهای استثمارشونده می‌‌دانست.

   عصر ایران - نظام تک‌حزبی (Single-Party System) نظام سیاسی‌‌یی است که به موجب آن، کشور از طریق یک حزب اداره می‌شود.

   مفهوم نظام سیاسی تک‌حزبی را نخستین بار لنین مطرح و تشریح کرد. او معتقد بود دولت با همۀ سازمان‌های اداری، قضایی، انتظامی و ارتشی در یک کشور سرمایه‌داری، نگهبان منافع یک اقلیت سرمایه‌دار است.

  لنین پس از این توصیف، این تجویز را هم پیش روی پیروانش گذاشت که استثمارشوندگان برای برانداختن طبقۀ استثمارگر باید فقط در یک حزب گرد آیند؛ زیرا تعدد احزاب، موجب تفرقۀ نیروهای استثمارشونده می‌شود.

   نظام سیاسی تک‌حزبی، نخستین بار در اتحاد جماهیر شوروی مستقر شد و سپس در ایتالیای موسولینی و آلمان هیتلر. در واقع چنین نظامی از دهۀ 1920 با شکل‌گیری در شوروی و ایتالیا پا به عرصۀ تاریخ نهاد و هنوز نیز در کشورهایی مثل چین و کرۀ شمالی وجود دارد.

جشن صدسالگی حزب کمونیست چین

نظام تک‌حزبی چیست؟

   نظام تک‌حزبی فاشیستی برخلاف نظام تک‌حزبی سوسیالیستی، منکر وجود طبقات و مبارزۀ طبقاتی است و خود را نمایندۀ تمام ملت می‌داند و به جای ساختن جامعۀ بدون طبقات، می‌خواهد اتحاد ملی و یا اتحاد میان طبقات متضاد را برقرار کند.

   با تمام اختلافاتی که میان نظام‌های تک‌حزبی سوسیالیستی و فاشیستی وجود دارد، این دو نظام در یک چیز مشترک‌اند که عبارت از فقدان امکان آزادی و فعالیت برای جمعیت‌ها و احزاب سیاسی، غیر از حزب رسمی و دولتی است.

   نظام تک‌حزبی در واقع ریشه در آرای مارکس و انگلس دارد که در "مانیفست کمونیست" این ایده را مطرح کردند که دولت در جوامع سرمایه‌داری چیزی نیست جز کمیتۀ اجراییِ بورژوازی. یعنی یک طبقۀ حاکم داریم (بورژوازی) و دولت هم چیزی شبیه حزب بورژواها است.

   دربارۀ تکثر حزبی در جوامع سرمایه‌داری قرن نوزدهم و حتی قرن بیستم، مارکسیست‌ها در مجموع معتقد بودند این تکثر مثل وجود دو یا چند فراکسیون در درون یک حزب واحد است؛ بنابراین از حیث نمایندگی منافع طبقات محروم جامعه، اصالت ندارد.

   در جوامعی که تحزب در آن‌ها به یک سنت و رویۀ سیاسی بدل نشده و حزب‌هایی صوری و بی‌خاصیت با اعضای اندک‌شمار دارند و در مجموع هیچ حزبی نمایندۀ قدرتمند یک طبقۀ اجتماعی نیست، تکثر یا عدم تکثر بلوک‌های قدرت سیاسی، تا حدی نشانۀ عدم پذیرش یا پذیرش منطق نظام تک‌حزبی از سوی موسسان و گردانندگان آن نظام سیاسی است.

   در بین متفکران ایرانی، علی شریعتی با طرح ایدۀ "شیعه یک حزب تمام" نشان داد عمیقا از لنین تاثیر گرفته و تکثر حزبی در میان شیعیان را قبول ندارد. 

نظام تک‌حزبی چیست؟

   محمدرضاشاه نیز با تلاش ناکامش برای تک‌حزبی کردن نظام سیاسی از طریق خلق حزب "رستاخیز"، کوشید نمایندگان همۀ طبقات اجتماعی را در یک حزب گرد هم آورد و با نفی اختلافات طبقاتی و گوناگونی نیروهای اجتماعی در ایران، خودش را مظهر یک ملت متحد جلوه دهد.

  در واقع باید گفت شریعتی از مارکسیسم و شاه از فاشیسم تاثیر پذیرفته بودند که چنان ایده‌هایی را مطرح کردند.

 

ارسال به دوستان
captcha
معاون وزیر بهداشت: طرح نفوذ مسیر تعاملات علمی کشور را محدود می‌کند جنگنده‌ای که آمریکا از آن می‌ترسید، ناگهان سر از ژاپن درآورد جشن تولد غزاله اکرمی، بازیگر «سوجان» در کشتی رستوران لوکس تهران (+عکس) سی‌بی‌اس: ۹ جنگنده آمریکایی در حمله ایران به پایگاهی در اردن آسیب دیدند اکونومیست: ذخایر موشک‌های پاتریوت اوکراین تقریبا تمام شده است رویترز: ایران احتمالاً زیردریایی را که به دست آورده، مهندسی معکوس خواهد کرد تصاویر واضح از یک زیردریایی کلاس نَکِن در خشکی ۲۵ سال بعد از ۱۱ سپتامبر؛ روایت «زمان طلایی» که آمریکا برای صلح با ایران از دست داد تصویری از یک قهوه‌خانه در خرابه‌های کاخ شاه عباس؛ 80 سال قبل رشوه انتخاباتی ترامپ به مردم آمریکا: اگر جمهوریخواهان پیروز شوند نفری 5 هزار دلار می گیرید! آموزش و پرورش: یک میلیون و ۱۵۴ هزار کلاس اولی امسال به مدرسه می‌روند/کلاس‌ها بی‌معلم نمی‌ماند مقایسه آیفون ۱۸ پرو و پرو مکس با آیفون ۱۷ پرو و پرو مکس؛ چه چیزهایی تغییر کرده است؟ اولیانوف: آمریکا و اسرائیل برای ازسرگیری راستی‌آزمایی‌ها در ایران باید تضمین بدهند تصاویری از جنوبی ترین ایستگاه‌های پژوهشی جهان در قطب جنوب مفقودی ۶ گردشگر در ارتفاعات خوی و پیرانشهر